سوخت آبی معادن
معدن۲۴: تشدید خشکسالی و محدودیتهای فزاینده دسترسی به منابع آبی، نگرانی فعالان بخش معدن را نسبت به تداوم تولید افزایش داده و آب را به یکی از متغیرهای تعیینکننده در چشمانداز این بخش تبدیل کرده است. این نگرانی بهویژه در معادن سنگهای تزئینی برجستهتر است؛ جایی که فرآیند برش سنگ وابستگی کامل به جریان مستمر آب دارد و در نبود آن، امکان تولید عملاً از بین میرود.
در بسیاری از معادن هزینه تأمین آب بهطور قابل توجهی افزایش یافته و در برخی مناطق نیز اساساً منبع آبی در دسترس وجود ندارد. در چنین شرایطی، انتقال آب از فواصل دور با تانکر به تنها گزینه موجود تبدیل شده؛ آن هم در حالی که ناوگان حملونقل با محدودیتهای جدی در تأمین سوخت، بهویژه گازوئیل، مواجه است. این مجموعه عوامل باعث اختلال جدی در زنجیره تأمین نهادههای تولید معدنی شده است.
فعالان بخش معدن بر تفاوت بحران آب با سایر نهادههای انرژی تأکید دارند. در حالیکه در حوزه برق یا سوخت امکان مدیریت نسبی از طریق نوبتی کردن تولید، استفاده از ژنراتور یا کاهش مصرف وجود دارد، نبود آب به توقف کامل فعالیت در بخش قابل توجهی از معادن منجر میشود؛ حتی اگر برق و سوخت در دسترس باشد. این موضوع، آب را به مهمترین تهدید کنونی فعالیتهای معدنی تبدیل کرده است.
نگرانیها تنها به فصل سرد پیشرو محدود نیست و نگاهها بیش از همه به تابستان آینده دوخته شده است. منابع آبی فعلی حاصل بارشهای سالهای گذشته است و در صورتی که ذخایر سدها و سفرههای زیرزمینی طی پاییز و زمستان پیشرو ترمیم نشوند، احتمال بروز بحرانی عمیقتر در تابستان آینده وجود دارد؛ بحرانی که میتواند علاوه بر معادن، سایر صنایع را نیز با توقف یا کاهش شدید تولید مواجه کند.
از سوی دیگر، موقعیت جغرافیایی معادن کشور بر شدت آسیبپذیری افزوده است. بخش قابلتوجهی از معادن در مناطق مرتفع قرار دارند؛ مناطقی که دسترسی به آبهای زیرزمینی در آنها محدود بوده و فاصله بیشتری تا مراکز تأمین آب دارند. برآوردها نشان میدهد دستکم نیمی از معادن کشور در چنین شرایطی فعالیت میکنند.
در صورت تداوم روند فعلی، این برآورد وجود دارد که در تابستان سال آینده حدود ۵۰ درصد معادن کشور بهطور کامل از چرخه تولید خارج شوند یا با ظرفیتی بسیار پایین به فعالیت ادامه دهند. حتی در مواردی که توقف کامل رخ ندهد، افزایش شدید هزینه تأمین آب میتواند توجیه اقتصادی تولید را از بین ببرد؛ موضوعی که بهویژه برای معادن خاکهای صنعتی، پودرهای معدنی و سنگهای تزئینی نگرانکننده ارزیابی میشود.
همچنین به نبود برنامه مشخص و عملیاتی برای بازچرخانی آب در بخش معدن اشاره میشود. سرمایهگذاری در این حوزه نیازمند منابع مالی سنگین و فناوریهای پیشرفته است؛ الزاماتی که در شرایط فعلی نه از نظر تأمین سرمایه و نه از منظر زیرساخت فنی، بهطور جدی فراهم نیست. از اینرو، بازچرخانی آب حداقل در کوتاهمدت نمیتواند بهعنوان راهحلی کارآمد برای بخش معدن مطرح باشد.
فعالان معدنی هشدار میدهند که در صورت نبود چارهاندیشی فوری و سیاستگذاری مؤثر در حوزه مدیریت منابع آب، پیامدهای این بحران تنها به تولید معدنی محدود نخواهد شد و آثار گستردهای بر اشتغال، اقتصاد و صادرات کشور بر جای خواهد گذاشت.