در ایران فولاد بسازید، به اندازه انگشتان یک دست سود کنید!
معدن۲۴: ریزش حاشیه سود تا حد ۵و۶ درصد در صنعت فولاد ایران به سرعت به خطری ساختاری برای موتور توسعه صنعتی کشور بدل شده است؛ بحرانی که سالها قبل بارها به مسئولان و نهادهای سیاستگذار گوشزد شده بود، اما همچنان برخوردی جدی و راهبردی با آن صورت نگرفته است.
در حالی که در دنیا صنعت فولاد با تکیه بر مزیتهای رقابتی، بازیگری کلان و ارزشآفرین برای صنایع ملی و منطقهای محسوب میشود، حاشیه سود اکثر تولیدکنندگان ایرانی به محدوده بحرانزای تکرقمی سقوط کرده یا حتی به زیر نقطه سربهسر رسیده است. سونامی هزینههای سربار، افزایش نهادههای انرژی و مواد اولیه، تشدید قوانین دستوری و سیاستگذاریهای نادرست قیمتی، عمدهترین دلایل افول حاشیه سود فولادسازان داخلی است.
مهمترین متهم در این سقوط آزاد، سیاستهای دستوری و مداخلات غیرکارشناسی در تعیین قیمت محصولات فولادی است. نهادهای سیاستگذار در حالی قیمت صادراتی و داخلی فولاد را پایینتر از نرخ جهانی تثبیت کردهاند که هزینههای تولید نهتنها با نرخ تورم جاری، بلکه بعضاً با دلار آزاد محاسبه میشود. این شکاف عمیق قیمتی، سود فولادسازان را تا مرز ورشکستگی فشرده و سرمایهگذاری برای توسعه و نوسازی خطوط تولید را تقریباً غیرممکن کرده است.
از سوی دیگر، ناترازی شدید در تأمین انرژی (برق و گاز) و رقابت سنگین برای خرید مواد اولیه، بار مضاعفی را بر دوش صنعت تحمیل کرده است؛ آن هم در شرایطی که طولانیشدن قطعی برق کارخانجات، میزان تولید و بهرهوری را به شدت پایین میآورد و فرصتهای صادراتی را یکی پس از دیگری به باد میدهد.
حاشیه سود ناچیز، تاوانی است که فولادساز ایرانی برای بخشنامههای متوالی، سیاستهای ارزی متزلزل و ممنوعیت یا محدودیت صادرات میپردازد. نتیجه آنکه امروز به جای حضور فعالتر در بازارهای جهانی، عمدتاً با فروش اجباری در داخل به قیمتهایی پایینتر از هزینه واقعی تولید، صورتهای مالی شرکتها رنگ زیان گرفته و بدهی سنگین ناشی از رکود داخلی بر دوش تولیدکننده مانده است.
نشانههای این بحران، کمرنگشدن پروژههای توسعهای، کاهش جذابیت سرمایهگذاری، ریزش اشتغال مستقیم و غیرمستقیم و البته مهاجرت تدریجی نیروی انسانی ماهر از صنعت فولاد است؛ زنگ خطری که اگر امروز شنیده نشود، فردا با ریزش کامل پیشران توسعه صنعتی کشور پاسخ داده خواهد شد.
تا زمانی که سیاستگذاران حاضر به پذیرش واقعیات بازار و بازنگری در مدلهای قیمتگذاری، تأمین انرژی و حمایت هدفمند از زنجیره تولید نباشند، امیدی به بازگشت حاشیه سود پایدار و تداوم حرکت صنعت فولاد ایران بر مدار توسعه وجود ندارد. امروز نیاز به تصمیمات شجاعانه و اصلاحات ساختاری است؛ فردا شاید برای احیای این صنعت ارزشمند خیلی دیر باشد.