وقتی فولاد مبارکه در مسیر خودکفایی است؛ نوینالکترود اردکان؛ پُلی به سوی آینده
معدن۲۴:بومیسازی الکترود گرافیتی در نوینالکترود اردکان، گلوگاه استراتژیک صنعت فولاد ایران را گشود. بررسی ابعاد این موفقیت صنعتی، سودآوری مالی و پایان عصر تحریمهای گرافیتی را بخوانید.
در صفحه شطرنج ژئوپلیتیک صنایع سنگین، پادشاهان فولادی گاهی توسط پیادهنظامهای کوچک مات میشوند. برای صنعت فولاد ایران که دهمین تولیدکننده بزرگ جهان است، این پیادهنظام تهدیدآمیز، الکترود گرافیتی بود؛ میلههای سیاه و رسانایی که قلب کورههای قوس الکتریکی (EAF) را روشن نگه میدارند. بدون آنها، تولید فولاد متوقف میشود. اما اکنون، با ظهور نوینالکترود اردکان، ایران نهتنها این گلوگاه استراتژیک را گشوده، بلکه یک کلاس درس در زمینه تابآوری صنعتی به نمایش گذاشته است.
فرار از تله ۲۰ هزار یورویی
داستان به سال ۲۰۱۸ بازمیگردد، زمانی که تحریمهای ایالاتمتحده دقیقاً همین نقطه ضعف را هدف گرفت. قیمت الکترود گرافیتی که ایران برای تأمین آن کاملاً به واردات وابسته بود، جهشی سرگیجهآور را تجربه کرد و به بیش از ۲۰ هزار یورو در هر تن رسید. پیام بازار روشن بود: امنیت زنجیره تأمین، کالایی لوکس نیست، بلکه شرط بقاست.
پاسخ ایران، تأسیس نوینالکترود اردکان بود؛ پروژهای ۲۴۵ میلیون یورویی که با سرمایهگذاری جسورانه فولاد مبارکه و کنسرسیومی از غولهای معدنی شکل گرفت. این پروژه نه یک کارخانه معمولی، بلکه یک حرکت دفاعی برای حفظ امنیت اقتصادی بود. برخلاف بسیاری از پروژههای دولتی که در باتلاق ناکارآمدی گرفتار میشوند، این شرکت با سرعتی کمنظیر، پیشرفت فیزیکی خود را در کمتر از دو سال از ۳۷ درصد به ۹۷ درصد رساند.
گنجی در کویر یزد
از منظر استراتژیک، آنچه در اردکان رخ داده، یک «یکپارچگی عمودی رو به عقب» کلاسیک است. فولاد مبارکه با ورود به این عرصه، قدرت چانهزنی تأمینکنندگان خارجی را در هم شکست. ایران اکنون به کلوپ انحصاری ۶ کشور دارای این فناوری (شامل آمریکا، آلمان و ژاپن) پیوسته است؛ آنهم بدون لایسنس خارجی و با تکیه بر بومیسازی کامل.
نکته جالبتر، سلامت مالی این نوزاد صنعتی است. این شرکت حتی پیش از افتتاح رسمی، به سوددهی رسیده است. صورتهای مالی سال ۱۴۰۳ نشان میدهد که شرکت با فروش ۹۷۵ میلیارد تومانی، به سود خالص ۸۶.۸ میلیارد تومان دست یافته است. این ارقام برای شرکتی در مرحله پیشراهاندازی، نشانگر انضباط مالی و تقاضای تضمینشده داخلی است.
نبرد قیمتی در بازار الکترود
بااینحال، بازار آزاد همیشه مهربان نیست. نبرد قیمتی در بازار الکترود بالاست و همچون بازار فولاد که درگیری تعرفه ای آمریکا و چین منجر به رکود کلی شده، در بازار الکترود نیز شاهد رقابت قیمتی بزرگان هستیم. قیمت الکترود در چین به ۲۱۰۰ دلار کاهش یافته، درحالیکه در آمریکا ۴۲۰۰ دلار معامله میشود. اینجاست که لیبرالترین اقتصاددانان نیز بر ضرورت حمایت از صنایع نوزاد صحه میگذارند. بدون تعرفههای هوشمند و خرید تضمینی فولادسازان داخلی، این سرمایهگذاری ملی ممکن است قربانی جنگ قیمتها شود.
فراتر از بقاء
نوینالکترود اردکان تنها یک سپر دفاعی نیست؛ بلکه پلی به سوی آینده است. با حرکت جهان به سمت فولاد سبز و روشهای کمکربن EAF، تقاضا برای الکترود گرافیتی پایدار خواهد ماند. ظرفیت فعلی ۳۰ هزار تنی کارخانه، با زیرساختهای موجود به سرعت و با هزینهای اندک قابل افزایش به ۶۰ هزار تن است که نهتنها نیاز ایران را پوشش میدهد، بلکه ظرفیت صادرات به بازارهای منطقه را نیز فعال میکند.
در خاورمیانه، جایی که سیاست و اقتصاد درهمتنیدهاند، استقلال صنعتی عینِ قدرت است. نوینالکترود اردکان نشان داد که میتوان نقاط خفگی تحریمها را با مهندسی معکوس و اراده استراتژیک بیاثر کرد. برای فولاد ایران، عصر باجدهی گرافیتی به پایان رسیده است.