استراتژی معدن در پسا جنگ

سید سهراب حسینی
نایب رئیس اتحادیه حفاران غیر نفتی
دبیر کمیته طلا خانه معدن ایران
عضو کمیته اکتشاف خانه معدن ایران

معدن۲۴:اهمیت توجه به بخش معدن و صنایع معدنی امروز پررنگ تر شده است زیرا که نقش آن در زنجیره تولید و تامین سایر صنایع به وضوح روشن شده است ، به عنوان مثال ورق برای صنایع خودروسازی ، فولاد آلیاژی ، میلگرد و تیرآهن برای صنایع ساختمانی ، ظروف کنسرو برای صنایع غذایی و غیره همگی وابسته به معدن و صنایع معدنی است و لذا یکی از الویت های مهم بازسازی و نوسازی کشور این بخش می باشد.
در صورت پایداری آتش بس و توافقات نسبت به برداشتن تحریم ها ، آزادسازی منابع مالی کشور و دریافت عوارض از تنگه هرمز با توجه به آسیب های جدی به صنایع فولاد ، پتروشیمی ، کمبود مواد اولیه مثل اسید برای زنجیره تولید صنایع معدنی در صورت تزریق پول و داشتن بودجه کافی برای بازسازی کشور
باید نقشه راه اقتصاد بر پایه توسعه و نوسازی باشد.
تولید محصولات معدنی و غیر معدنی شامل یک زنجیره تامین گسترده می باشند و حلقه های ارتباطی بین صنایع مختلف به وضوح مشخص است .برای مثال برای تولید کاتد نیاز مند اسید می باشیم که زنجیره آن به پتروشیمی وابسته است .
نکته حایز اهمیت این است که از روش مسکن های موقت مثل واردات برخی مواد اولیه باید هذر کرد و منابع مالی کشور باید در خدمت بازسازی باشد اما این امر قطعا زمانبر می باشد.

از اینرو باید فرصت سازی کرد تا توسعه و نوسازی کشور با تجارب بدست آمده از خطاهای قبلی فاصله گرفته و با اتکا به توانایی مجموعه های داخلی دانش بنیان و همگام سازی با دانش روز دنیا این بازسازی همراه با نوسازی و توسعه پیش آید.
همچنین کمبود سوخت و انرژی ، در کنار کمبود بسیار دیگری از تولیدات باید در این استراتژی مد نظر قرار گرفته شود.

۱- بازسازی خطوط تولید صنایع مادر باید مبتنی بر تکنولوژی روز و استفاده از مشاوران خارجی طراحی و مهندسی با هدف توجه به معدن کاری سبز ، بهره وری حداکثری و هوشمندسازی در کنار مشاوران و پیمانکاران داخلی به کار گرفته شود.

۲- برای تولید برخی مواد اولیه ( به خصوص مواد اولیه تولید پتروشیمی ) باید خطوط تولید به صورت ckd وارد کشور شود و در ظرفیت های متوسط مقیاس با هدف رفع بخشی از کمبود و الگو برداری برای ساخت خطوط تولید با ظرفیت بزرگ مقیاس اجرا شود.

۳- با توجه به سه عامل یکی زمان در دوران بازسازی دیگری کاهش ظرفیت تولید صنایع معدنی و همچنین کمبود( مواد ناریه، سوخت ، مشکلات لجستیکی )،
لاجرم به طور موقت تولید مواد معدنی کاهش می یابد برای جلوگیری از ضربه خوردن معادن ، تعطیلی ، بیکاری و از دست رفتن ظرفیت ها باید دولت با اعتای وام های کم بهره (در مواردی حتی بلاعوض) و بلند مدت ضمن حمایت از شرکت های معدنی باعث حفظ اشتغال ، افزایش تاب آوری در دوره بازسازی ، ارتقا دانش و تکنولوژی اهداف ذیل را دنبال کند

.نوسازی ماشین آلات ، جهت افزایش راندمان و بهره وری ، کاهش مصرف سوخت و کاهش آلاینده ها
. ارتقا دانش مهندسی نیروی بومی با هدف افزایش بهره وری ، هوشمند سازی معادن و معدن کاری سبز از مشاورین خارجی و برگزاری دوره های آموزشی استفاده گردد.

.گسترش مراکز تحقیقات مواد معدنی و تاسیس پژوهشکده های معدن و صنایع معدنی در حوزه های مختلف آزمایشگاهی ، فرآوری و کاربردی

.توسعه اکتشاف در سه بعد

۴- از زمان گذار برای بازسازی و نوسازی باید برای توسعه شناسایی ذخایر و منابع معدنی بهره برد به طوریکه تمامی عقب ماندگی های اکتشاف در سه بعد ، یعنی مساحت محیط مورد اکتشاف و تعمیم آن به کل کشور ، افزایش عمق اکتشاف متوسط مرتفع گردد.
منظور از افزایش عمق صرفا اکتشاف ذخایر پنهان و عمیق نیست ، متوسط عمق اکتشاف در مساحت کشور بسیار کم می باشد و مساحت عظیمی در کشور مورد حفاری صورت نگرفته است .
شناسایی پتانسیل های معدنی و اکتشاف ذخایر کم هزینه ترین گام در راستای توسعه معدنی کشور می باشد
به طوریکه به طور متوسط هزینه اکتشاف حداکثر ۱ درصد از ارزش ذخایر کشف شده می باشد و ۵ درصد از کل هزینه معدن کاری را به خود اختصاص می دهد .
طبق آمارهای موجود به طور متوسط به ازای هر ۱۰۰۰ متر حفاری ۱ میلیون تن ماده معدنی در ذخایر آهن و مس معادن کشور اکتشاف می شود.
و با توجه شرایط زمین شناسی کشور به طور متوسط ازای هر ۱۰۰۰ متر پنجاه هزار تن مواد معدنی ذخایر جدید اکتشاف می شود.

پویش ملی اکتشاف
برای این امر باید پویش ملی اکتشاف با مشارکت جوامع محلی و مردمان بومی ، سازمان های محیط زیست ، منابع طبیعی با راهبری وزارت صمت (مشخصا ایمیدرو ) و استفاده از ظرفیت های بخش خصوصی ممکن خواهد بود بر پا گردید.

پویش ملی اکتشاف ، شامل توسعه اکتشاف در معادن اکتشاف شده (Brown Field ) ، مناطق اکتشاف نشده با پتانسیل شناسایی شده و مناطق جدید به منظور اکتشاف ذخایر جدید
(Green Field)

پویش ملی اکتشاف نیازمند یک استراتژی مشخص و شورای ناظر بر آن می باشد.

الویت های استراتژی پویش ملی اکتشاف مبتنی بر
الویت اول ، ذخایر طلا ، مس ، نقره ،سرب ، روی ، منیزیم عناصر نادر خاکی و کمیاب ، لیتیوم
الویت دوم ، آهن،منگنز،کرومیت ، کانی های صنعتی ،کانی های غیر فلزی مانند فلورین ، بیتومین، .. و گهر سنگ ها