ضرورت توسعه چشمگیر ظرفیت تولید عناصر کمیاب خاکی خارج از چین
معدن۲۴: آژانس بینالمللی انرژی (IEA) در گزارشی هشدار داد که برای تأمین تقاضای پیشبینیشده برای آهنرباهای دائم و در عین حال اجتناب از اتکا به عناصر کمیاب خاکی چین، نیاز به توسعه شش برابری ظرفیت تولید آهنربا در خارج از چین وجود دارد. این وضعیت، آسیبپذیریهای حیاتی زنجیره تأمین را برجسته میسازد که در صورت اعمال کنترلهای شدید صادراتی از سوی چین، میتواند سالانه ۶.۵ تریلیون دلار به اقتصاد جهانی خسارت وارد کند.
رشد فزاینده تقاضا برای عناصر کمیاب خاکیبر اساس این گزارش، تقاضا برای عناصری مانند نئودیمیم، پرازئودیمیم، دیسپروزیم و تِربیم که در ساخت آهنرباها استفاده میشوند، از سال ۲۰۱۵ دو برابر شده و تا سال ۲۰۳۰ نیز یک سوم دیگر افزایش خواهد یافت. پیشبینی میشود تقاضا برای آهنرباهای دائم نئودیمیم-پرازئودیمیم (NdPr) در خارج از چین تا سال ۲۰۳۰، عمدتاً به دلیل گسترش خودروهای الکتریکی و تولید پیشرفته، ۵۰ درصد افزایش یابد.
شکاف قابل توجه در ظرفیت تولید فعلیبا وجود این رشد تقاضا، ظرفیت تولید فعلی خارج از چین در کل زنجیره ارزش، به طور چشمگیری با نیازهای پیشبینیشده فاصله دارد. گزارش IEA نشان میدهد که حتی با احتساب طرحهای توسعه برنامهریزیشده، تولید مورد انتظار از ظرفیتهای موجود تا سال ۲۰۳۵ تنها حدود ۵۰ درصد از تقاضای استخراج، ۲۵ درصد از نیازهای پالایش، و کمتر از ۲۰ درصد از نیازهای تولید آهنربا را پوشش خواهد داد.
تمرکز جغرافیایی و آسیبپذیری اقتصادیعناصر کمیاب خاکی در میان مواد معدنی استراتژیک مورد تحلیل IEA، بالاترین سطح تمرکز جغرافیایی را در سراسر زنجیره ارزش دارند و بخش عمدهای از فعالیتها در چین متمرکز شده است. این تمرکز، آسیبپذیریهای اقتصادی قابل توجهی را برای تولیدکنندگان غیرچینی ایجاد میکند.
تأثیرات اقتصادی کنترلهای صادراتی چینتحلیل IEA از کنترلهای صادراتی چین بر عناصر کمیاب خاکی که در آوریل ۲۰۲۵ اعلام و در نوامبر همان سال معلق شد، نشاندهنده تأثیرات اقتصادی خیرهکننده بود. در صورت اجرای کامل این محدودیتها، کشورهایی به غیر از چین سالانه با کسری ۶.۵ تریلیون دلاری مواجه خواهند شد که بیشترین آسیب متوجه ایالات متحده و اروپا خواهد بود.
بخش خودرو در خط مقدم آسیبپذیریبخش خودروسازی در صدر بخشهای آسیبپذیر قرار دارد و انتظار میرود خارج از چین متحمل زیان مستقیم بیش از ۳ تریلیون دلاری شود. پس از آن، بخشهای الکترونیک و سایر حوزههای حملونقل از جمله هواپیما، کامیون و قطار در رتبههای بعدی قرار دارند. این آسیبپذیری ناشی از نقش حیاتی آهنرباهای دائم کمیاب خاکی در موتور خودروهای الکتریکی و سایر فناوریهای انرژی پاک است.
نبود توازن در خط لوله پروژههاگزارش IEA عدم توازن قابل توجهی را در خط لوله پروژهها در مراحل مختلف زنجیره تأمین شناسایی کرده است. ظرفیت استخراج با افزایش بالقوه بیش از ۵۰,۰۰۰ تن مواد عنصری کمیاب خاکی تا سال ۲۰۳۵، که با توسعههایی در استرالیا و ایالات متحده پیشتاز است، بیشترین امیدواری را نشان میدهد.در مقابل، ظرفیت پالایش و جداسازی کمتر از ۴۰,۰۰۰ تن است و فعالیتها عمدتاً در مالزی و ایالات متحده متمرکز شدهاند. تولید آهنربا همچنان گلوگاه اصلی تنوعبخشی عرضه محسوب میشود و محدودیتها در تولید آهنربا و مرحله “متالیزاسیون” (تبدیل اکسیدهای کمیاب خاکی تصفیهشده به آلیاژها یا پودرهای فلزی) حادتر است.
نیاز به سرمایهگذاری کلاناین گزارش تأکید میکند که بدون سرمایهگذاری شتابان در پالایش و تولید آهنربا، بسیاری از مناطق حتی با وجود گسترش ظرفیت استخراج داخلی، همچنان به چین برای فرآوری و تولید وابسته باقی خواهند ماند. تأمین تقاضای آهنرباهای کمیاب خاکی خارج از چین، نیازمند سرمایهگذاری تقریبی ۶۰ میلیارد دلاری در دهه آینده از سوی منابع دولتی و خصوصی، از جمله تأمین مالی پروژههای اعلامشده و ظرفیتهای جدید، خواهد بود.