تیر جنگی ایران به آلومینیوم
معدن۲۴: جنگ ایران در حال تبدیل شدن به یکی از بزرگترین شوکهای عرضه در تاریخ بازار آلومینیوم است؛ شوکی که نشانههای هشداردهنده آن در شاخصهای مختلف این بازار جهانی بهروشنی دیده میشود.
تولید آلومینیوم در منطقه خلیج فارس – که این فلز در بخشهای متنوعی مانند حملونقل، بستهبندی و پنلهای خورشیدی مصرف میشود – در ماه آوریل به پایینترین سطح خود در بیش از یک دهه اخیر سقوط کرده است. نرخ تولید سالانه این منطقه تنها در ماههای مارس و آوریل، حدود دو میلیون تن کاهش یافته است.
آسیب به کارخانهها و اختلال در تنگه هرمز
دو واحد ذوب آلومینیوم در خلیج فارس در حملات موشکی آسیب دیدهاند. کارخانه «الطویله» متعلق به شرکت Emirates Global Aluminium دستکم به یک سال زمان برای تعمیرات نیاز دارد و دستکم یک تولیدکننده دیگر، یعنی Qatalum، بخشی از ظرفیت خود را کاهش داده است.
در عین حال، تداوم بستهبودن تنگه هرمز، برای واحدهایی که همچنان فعال هستند، مشکلات جدی لجستیکی ایجاد کرده است. منطقه خلیج فارس بیش از یکپنجم تولید آلومینیوم خارج از چین را در اختیار دارد و یکی از تأمینکنندگان اصلی بازارهای ژاپن، کرهجنوبی، اتحادیه اروپا و ایالات متحده بهشمار میرود.
قیمتهای بورس لندن آرام، اما شاخصهای پنهان نگرانکننده
با وجود این شوک بزرگ عرضه، اثر آن در قیمت رسمی بورس فلزات لندن (LME) بهطور کامل منعکس نشده است. قیمت آلومینیوم در LME در سطح ۳۶۵۰ دلار به ازای هر تن قرار دارد که تنها حدود ۱۴ درصد از زمان آغاز درگیریها رشد کرده و هنوز به اوجهای سال ۲۰۲۲ – پس از حمله روسیه به اوکراین – نرسیده است.
با این حال، به گفته یک ستوننویس رویترز، «چراغهای قرمز» روی داشبورد این بازار روشن شدهاند.
تشدید تنگنای عرضه در LME با تخلیه ذخایر
نخستین نشانه نگرانکننده، تشدید تنگی در «اسپردهای زمانی» بورس فلزات لندن است. فاصله قیمت نقدی تا سهماهه (cash-to-three-months) در اوایل مارس وارد وضعیت «بکواردیشن» شد و اکنون قیمت نقدی حدود ۸۰ دلار بالاتر از قرارداد سهماهه معامله میشود؛ رقمی که نشاندهنده شدیدترین تنگنای بازار از سال ۲۰۰۷ تاکنون است.
برخلاف سال ۲۰۰۷ که این وضعیت بیشتر ناشی از یک فشار کوتاهمدت بر فروشندگان بود، این بار تنگی بازار حالت پایدار و ساختاری پیدا کرده است. دلیل اصلی، برداشت مداوم از ذخایر LME برای جبران کمبودهای زنجیره تأمین ناشی از کاهش تولید خلیج فارس است.
ذخایر ثبتشده LME از ابتدای سال تاکنون یکسوم کاهش یافته و به ۳۳۹ هزار و ۴۷۵ تن رسیده است. تنها در دو هفته اخیر حدود ۶۸ هزار تن برای تحویل فیزیکی «کنسل» شده است. بخش عمده ذخایر باقیمانده، آلومینیوم روسیه است که در بندر «گوانگیانگ» کرهجنوبی نگهداری میشود؛ فلزی که بهدلیل تحریمهای مرتبط با جنگ اوکراین، برای خریداران اروپایی و آمریکایی عملاً قابل استفاده نیست.
برداشتهای اخیر از LME بهمعنای انتقال به انبارهای خارج از بورس هم نبوده است؛ چرا که این «ذخایر سایه» نیز به پایینترین سطح خود از زمان آغاز گزارشدهی LME در سال ۲۰۲۰ رسیدهاند.
جهش حقالزحمههای فیزیکی (Premia)
دومین هشدار جدی، جهش شدید «پریمیوم» یا حقالزحمه فیزیکی آلومینیوم در نقاط مختلف جهان است.
• ژاپن: پریمیوم نقدی بورس CME برای ژاپن از ابتدای درگیریها بیش از دو برابر شده و به ۳۱۶ دلار به ازای هر تن بالاتر از قیمت LME رسیده است. خریداران ژاپنی برای تحویل سهماهه دوم سال، پریمیوم ۳۵۰ دلار را پذیرفتهاند که بالاترین سطح در ۱۱ سال گذشته است.
• اروپا: پریمیوم اروپایی آلومینیوم با تعرفه (duty-paid) از ابتدای مارس ۵۸ درصد و پریمیوم بدون تعرفه (duty-unpaid) ۷۵ درصد رشد کرده است.
• آمریکا: پریمیوم منطقه «Midwest» آمریکا تنها ۸ درصد افزایش داشته، اما باید توجه داشت که خریداران آمریکایی پیش از این نیز بهدلیل تعرفه ۵۰ درصدی واردات، در حال پرداخت رکوردهای تاریخی برای تأمین فلز فیزیکی بودند.
اینها آشکارترین نشانههای شوک عرضه خلیج فارس هستند؛ در حالیکه در بخشهای خارج از بورس – مانند بیلت آلومینیوم مورد استفاده در ساختوساز و حملونقل – فشارها حتی شدیدتر است. در «رتردام»، پریمیوم بیلت اکستروژن آلومینیوم طبق دادههای آژانس Fastmarkets بیش از دو برابر شده و به ۱۱۰۰ دلار بالاتر از قیمت پایه LME رسیده است.
حرکت بازار به سمت کسری ساختاری
آرامش نسبی قیمت ظاهری LME، واقعیت کاهش شدید دسترسی به آلومینیوم در طول زنجیره فرآوری را پنهان کرده است. در حالیکه معاملهگران بورس بیشتر به نوسان اخبار جنگ ایران واکنش نشان میدهند، خریداران فیزیکی حاضرند هزینههای بالاتری بپردازند تا فقط اطمینان یابند فلز مورد نیاز خود را تأمین میکنند؛ بازاری که بهسوی کسری ساختاری عرضه حرکت میکند.
کاهش تولید در خلیج فارس با تعطیلی کارخانه «Mozal» در موزامبیک – بهدلیل قیمتهای بالای انرژی – تشدید شده است. بر اساس آخرین آمار IAI، مجموع کاهش تولید در کشورهای غربی طی دو ماه گذشته به ۲.۴ میلیون تن رسیده است. تداوم این وضعیت تا حد زیادی به این بستگی دارد که آیا واحدهای باقیمانده در خلیج فارس میتوانند مواد اولیه خود را از مسیرهایی غیر از تنگه هرمز تأمین کنند یا خیر.
نقش چین و محدودیت ظرفیت
پایگاه عظیم تولید آلومینیوم چین تولید خود را افزایش داده است، اما اکنون تقریباً به سقف ظرفیت تعیینشده از سوی دولت نزدیک شده و فضای چندانی برای رشد بیشتر باقی نمانده است. چین نشانههایی از افزایش صادرات در واکنش به شوک عرضه خلیج فارس نشان میدهد، اما این صادرات عمدتاً در قالب محصولات نیمهفرآوریشده مانند نوار، فویل و میله خواهد بود، نه فلز خام.
ذخایر موجود – چه در بورسها و چه خارج از بورس – میتوانند برای مدت کوتاهی نقش ضربهگیر را ایفا کنند، اما هرچه بستهبودن تنگه هرمز طولانیتر شود، این حاشیه اطمینان نازکتر و شکنندهتر خواهد شد.
شوکی «نسلی» برای بازاری عادتکرده به وفور
این تحولات برای بازاری که طی ۲۰ سال گذشته به مازاد ساختاری عرضه و ذخایر بالا عادت کرده بود، یک شوک «نسلی» به شمار میآید. در حالیکه قیمت رسمی آلومینیوم هنوز تمامی تغییرات بنیادین زنجیره تأمین را منعکس نکرده است، خریداران فیزیکی از هماکنون با هزینهها و ریسکهای جدیدی مواجهاند که نشان میدهد چشمانداز این بازار بهطور اساسی دگرگون شده است.