زنجیره صادرات فولاد ایران در گره لجستیکی
معدن۲۴: صنعت فولاد ایران در حال حاضر با موقعیتی پیچیده روبرو است؛ ترکیبی از ریسکهای ژئوپلیتیک، اختلال در زنجیرههای حملونقل جهانی، محدودیتهای زیرساختی و افزایش هزینههای مبادله، چشمانداز این صنعت را با ابهام جدی مواجه کرده است.این وضعیت بیش از آنکه یک شوک مقطعی باشد، نشاندهنده آسیبپذیری ساختاری صنعت فولاد به تجارت دریایی است که اکنون در بحرانهای جهانی، خود را با شدت بیشتری آشکار ساخته است.
وابستگی به دریا و فقدان جایگزینهای کارآمدکارشناسان بر این باورند که هسته اصلی این معضل در تلاقی «وابستگی صنعت به حملونقل دریایی» و «فقدان گزینههای جایگزین مناسب و اقتصادی» نهفته است. در شرایطی که مسیرهای دریایی –که شریان اصلی صادرات محصولات فولادی ایران محسوب میشوند– با ریسکهای فزاینده، محدودیتهای تردد و افزایش هزینهها دست و پنجه نرم میکنند، انتظار برای جایگزینی سریع این مسیرها با گزینههای ریلی یا زمینی، غیرواقعبینانه است. نسبت پایین ارزش به وزن در محصولات فولادی و فواصل طولانی تا بازارهای هدف، بهویژه در شرق آسیا، عملاً استفاده از روشهای حملونقل غیردریایی را از نظر اقتصادی غیرقابل توجیه میکند.
افزایش هزینهها و تهدید رقابتپذیری
فعالان صنعت از افزایش محسوس هزینههای حملونقل دریایی خبر میدهند که در برخی موارد به بیش از ۱۳ دلار به ازای هر تن رسیده است.
این افزایش مستقیم بر حاشیه سود صادرکنندگان فشار وارد کرده و رقابتپذیری فولاد ایران را در بازارهای جهانی تضعیف میکند. این شرایط همچنین منجر به تعویق تصمیمات صادراتی و کاهش انگیزه تولید در واحدهای نیمهفعال میشود.
تحلیلگران تاکید دارند که در وضعیت کنونی، مساله صرفاً ادامه صادرات نیست، بلکه حفظ حداقل جریان تجارت است. در صورت اختلال پایدار در زیرساختهای تجارت خارجی، بهویژه بنادر، کشتیرانی و لجستیک دریایی، تداوم صادرات با چالش جدی روبرو خواهد شد. این وضعیت هشداری است برای آینده صنعت فولاد که الگوی توسعه مبتنی بر استقرار واحدهای تولیدی در نقاط دور از مزیتهای لجستیک و اتکای بیش از حد به یک مسیر صادراتی، در برابر شوکهای بیرونی، آسیبپذیری بالایی ایجاد میکند.
از این رو، ضرورت بازنگری در سیاستهای صنعتی، بهویژه در جانمایی پروژههای جدید و تقویت پیوند میان تولید و زیرساختهای حملونقل، به منظور کاهش هزینهها و افزایش تابآوری این صنعت در میانمدت، برجسته شده است.
هشدارهایی از درون صنعتبرخی از فعالان صنعتی هشدار میدهند که اگر اختلالهای لجستیکی و افزایش هزینههای حمل به همین روند ادامه یابد، امکان تولید مناسب و صادراتی که نیازمند لجستیک باشد، از بین خواهد رفت. اشاره شده است که در شرایط فعلی، تردد کشتیها مورد ارزیابی و رصد مضاعف قرار میگیرد که این موضوع هماهنگی را برای فعالان اقتصادی دشوار کرده و منجر به اختلال در فرآیند صادرات، بهویژه به مقاصدی مانند چین و هند، میشود.
همچنین، محدودیتهای اعمال شده بر ناوگان حملونقل دریایی ایران و مواجهه کشتیهای مرتبط با ایران با مشکلات ناشی از فشارهای خارجی، از جمله چالشهای مهم فعلی در بخش صادرات محسوب میشود.
چالش انتقال ارز و تهاتردر کنار مسائل لجستیکی، چالش انتقال ارز نیز برجستهتر شده است. در گذشته امکان نقلوانتقال ارزی از طریق واسطهها وجود داشت، اما این مسیر نیز با محدودیتهای جدیدی روبرو شده است. در نتیجه، صادرکنندگان ممکن است ناچار به استفاده از قراردادهای تهاتری شوند. این قراردادها در ساختار رسمی تجارت خارجی کشور جایگاه مشخصی نداشته و فاقد چارچوبها و آییننامههای اجرایی لازم هستند که میتواند پیچیدگیهای بیشتری را در فرآیند تجارت خارجی ایجاد کند.