افول سودسازی فولاد
شمیم نادری-معدن۲۴
معدن ۲۴:صنعت فولاد ایران در مسیر تثبیت جایگاه خود در بازار جهانی با مجموعهای از چالشهای جدی روبهرو است. ناترازی انرژی، سیاستگذاری نامتناسب، ضعف زیرساختهای حملونقل، تولید و صادرات را تحت فشار قرار داده و سودآوری و رقابتپذیری کشور را تهدید میکند. این شرایط، جایگاه ایران در بازارهای جهانی را شکننده کرده و ضرورت توجه فوری به راهکارهای اساسی را نمایان میسازد.
ناترازی انرژی؛ تیغی بر گلوی فولاد
در حالی که صنعت فولاد ایران برای ارتقای جایگاه خود در میان تولیدکنندگان برتر جهان تلاش میکند، ناترازی انرژی به یکی از جدیترین موانع این مسیر تبدیل شده است. افزایش ۶۶ درصدی قیمت گاز ـ بهعنوان خوراک اصلی واحدهای احیای مستقیم و تولید آهن اسفنجی ـ فشار مالی قابلتوجهی بر تولیدکنندگان وارد کرده و آثار آن در سراسر زنجیره فولاد نمایان شده است. همزمان، فروش فولاد با قیمت دستوری تعیین میشود که تضاد بین هزینه واقعی تولید و قیمت فروش، فشار مضاعفی بر کارخانهها وارد کرده است. همچنین، قطعیهای مکرر برق خطوط تولید را متوقف کرده و توان عملیاتی واحدها را محدود کرده است. پیامدهای این وضعیت تنها به کاهش تولید محدود نمیشود؛ افت حاشیه سود، تضعیف بنیه واحدها، کاهش سرمایهگذاری، تعدیل نیرو و افت صادرات، از جمله نتایجی است که میتواند جایگاه فولاد ایران را در بازارهای جهانی با تهدید جدی مواجه کند.
صادرات فولاد گرفتار سیاستگذاری نامتناسب
توسعه صنعت فولاد همچنان با سیاستگذاری یکسان و نامتناسب مواجه است. واحدهای مستقر در سواحل کشور، هرچند از موقعیت جغرافیایی مناسب و کاهش هزینههای حملونقل بهرهمندند، در مسیر صادرات گرفتار محدودیتها و تصمیمگیریهای کلی میشوند.
فولاد هرمزگان نمونه بارز این رویکرد است؛ با وجود موقعیت استراتژیک و مزیت در دسترسی به بازارهای صادراتی، بخش عمدهای از صادرات این واحد نیز تحت فشار سیاستهای نامتوازن قرار گرفته و جایگاه رقابتی صنعت فولاد را تهدید میکند.
سود فولاد؛ اسیر گلوگاه حملونقل
یکی دیگر از موانع جدی پیشروی صنعت فولاد، ضعف زیرساختهای لجستیک و حملونقل است. انتقال محصولات صادراتی به دلیل کمبود مسیرهای جادهای و ریلی و صفهای طولانی در بنادر با مشکلات جدی مواجه شده و ادامه این وضعیت میتواند رشد و سودآوری صنعت را به خطر بیندازد.
فولاد در بند وابستگی به واردات
صنعت فولاد ایران هنوز نمیتواند تمام نیازهای خود را از تولید داخلی تأمین کند. برخی مواد و محصولات کلیدی، مانند الکترودهای گرافیتی برای کورههای قوس الکتریکی، ورقهای خاص، فولاد زنگنزن و انواع فولاد مهندسی، بدون واردات در دسترس نیستند. کمبود این نهادهها نهتنها هزینههای تولید را بالا میبرد، بلکه برنامههای تولید و صادرات را نیز با مشکل مواجه میکند و جایگاه رقابتی کشور در بازارهای جهانی را تحت فشار قرار میدهد.
همگام شدن با الگوهای جهانی
تجربههای موفق جهانی نشان میدهد که افزایش حجم تولید دیگر تضمینکننده موفقیت نیست و صنایع پیشرو، جایگاه خود را با نوآوری، فناوری پیشرفته و بهرهوری انرژی تثبیت میکنند. نمونه بارز این رویکرد، آرسلورمیتال است که با تمرکز بر تحقیق و توسعه، فولادهایی سبکتر و مقاومتر تولید میکند و همزمان مصرف انرژی و انتشار کربن را کاهش میدهد. تولید محصولات تخصصی و با ارزش افزوده بالا، امکان رقابت در بازارهای بینالمللی را فراهم میکند و جریانهای درآمدی جدید ایجاد میکند. گسترش زنجیره ارزش و توسعه بخشهای پاییندست نیز، انعطاف صنعت را در مواجهه با نوسانات اقتصادی افزایش میدهد. بهکارگیری این اصول و درسهای جهانی میتواند به فولاد ایران کمک کند تا جایگاه رقابتی خود را تقویت کرده و مسیر توسعه پایدار را هموار کند.