رقابت جهانی در عرصه سیمانی ها
معدن ۲۴:صنعت سیمان جهان در حال تجربه تغییراتی جدی است؛ از کاهش تقاضا در اقتصادهای توسعهیافته گرفته تا افزایش سرمایهگذاری در کشورهای در حال توسعه، تغییر مسیر بازارهای صادراتی و حرکت شرکتها به سمت تامین پایدار انرژی. این روندها، معادلات رقابت در این صنعت را تغییر داده و تولیدکنندگان را با الزامات جدیدی مواجه کرده است.
ژاپن یکی از نمونههای بارز تغییرات بازار سیمان است. مصرف سیمان این کشور در سال مالی ۲۰۲۶ به حدود ۳۰ میلیون تن رسیده؛ رقمی که حتی پایینتر از سطح مصرف سال ۱۹۶۴ است. کاهش فعالیتهای ساختمانی، تغییرات جمعیتی و کمبود نیروی کار، از عوامل اصلی افت تقاضا در این کشور بوده و برخی شرکتهای بزرگ ژاپنی را به سمت کاهش ظرفیت سوق داده است. اگرچه شرایط ایران با ژاپن متفاوت است، اما کاهش حدود ۸ درصدی تقاضای داخلی سیمان در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که تغییرات سمت مصرف نیز باید در برنامهریزی آینده این صنعت مورد توجه قرار گیرد.
ویتنام نیز نمونه دیگری از چالشهای صنعت سیمان است. ظرفیت تولید این کشور از ۱۳۰ میلیون تن عبور کرده، در حالی که مصرف داخلی حدود ۶۵ تا ۷۰ میلیون تن است؛ فاصلهای که وابستگی به صادرات را افزایش داده است. ایران نیز با ظرفیت اسمی حدود ۹۰ میلیون تن و مصرف داخلی ۵۵ تا ۶۰ میلیون تن، با شرایط مشابهی از مازاد ظرفیت روبهرو است؛ با این تفاوت که ویتنام توانسته جایگاه صادراتی باثباتتری در بازارهای منطقهای ایجاد کند.
یکی از تفاوتهای مهم میان تولیدکنندگان منطقهای، نحوه مواجهه با مسئله انرژی است. در حالی که صنعت سیمان ایران با محدودیتهای دورهای برق و گاز مواجه است، برخی رقبا به سمت توسعه زیرساختهای مستقل انرژی حرکت کردهاند. شرکت اویاک ترکیه با راهاندازی نیروگاه خورشیدی ۱۱۵ مگاواتی در آنکارا، حدود یکچهارم نیاز برق خود را تامین میکند. در افغانستان نیز استفاده از انرژی خورشیدی در برخی پروژههای جدید سیمانی پیشبینی شده است. این روند نشان میدهد امنیت انرژی به یکی از عوامل اصلی رقابتپذیری در صنعت سیمان تبدیل شده است.
از سوی دیگر، تحولات کشورهای همسایه میتواند آینده صادرات سیمان ایران را تحت تاثیر قرار دهد. افغانستان با سرمایهگذاری ۳۸۵ میلیون دلاری در حال احداث دو کارخانه جدید برای کاهش وابستگی به واردات است. در عراق نیز افزایش تولید کارخانههای داخلی ادامه دارد و میتواند در میانمدت نیاز این کشور به واردات را کاهش دهد. پاکستان نیز با برنامه احداث کارخانههای جدید و هدفگذاری برای افزایش صادرات، به رقیبی جدیتر در بازارهای منطقه تبدیل خواهد شد.
بررسی روندهای جهانی نشان میدهد رقابت در صنعت سیمان بیش از گذشته بر سه محور استوار است: حفظ بازارهای صادراتی، تامین پایدار انرژی و تناسب ظرفیت تولید با تقاضای واقعی. صنعت سیمان ایران برای حفظ جایگاه خود، نیازمند بازنگری در راهبردهای توسعه، سرمایهگذاری در انرژیهای پایدار و تقویت بازارهای صادراتی است؛ چراکه در بازار امروز، صرف داشتن ظرفیت تولید، تضمینکننده موفقیت نخواهد بود.