سنگآهن پرعیار؛ چالش تازه صنعت فولاد هند
معدن۲۴: همزمان با توسعه سریع ظرفیت فولادسازی هند و حرکت این کشور به سمت تولید کمکربن، معادلات تأمین سنگآهن در این کشور وارد مرحله تازهای شده است؛ بهگونهای که علاوه بر حجم عرضه، کیفیت و عیار سنگآهن به یکی از دغدغههای اصلی صنعت فولاد هند تبدیل شده است.
واردات سنگآهن هند از ابتدای سال جاری تاکنون به حدود ۹.۵ میلیون تن رسیده که برزیل با صادرات ۵.۱ میلیون تن بزرگترین تأمینکننده این بازار بوده است. پس از برزیل، نروژ با حدود ۱.۲ میلیون تن، عمان با ۸۹۳ هزار تن، مالزی با ۵۷۳ هزار تن و استرالیا با حدود ۵۳۰ هزار تن در جایگاههای بعدی قرار دارند. ایران نیز در این مدت حدود ۱۴۰ هزار تن سنگآهن به هند صادر کرده است.
این روند در حالی دنبال میشود که واردات سنگآهن هند در سال ۲۰۲۵ با رشد ۱۰۶ درصدی به حدود ۱۳ میلیون تن رسید. افزایش سهم برزیل و کاهش سهم استرالیا از بازار هند، یکی از نشانههای تغییر الگوی تأمین این کشور و حرکت آن به سمت استفاده بیشتر از سنگآهنهای پرعیار و کمناخالصی است.
رشد فولادسازی و فشار بر منابع داخلی
هند برنامه بلندپروازانهای برای توسعه صنعت فولاد خود دارد. این کشور قصد دارد ظرفیت فولادسازی خود را تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۳۰۰ میلیون تن برساند و در سیاست پیشنهادی ملی فولاد نیز افزایش ظرفیت فولاد خام به ۴۰۰ میلیون تن تا سال مالی ۲۰۳۵-۳۶ پیشبینی شده است.
با این حال، چالش اصلی هند تنها افزایش ظرفیت معادن نیست، بلکه به کیفیت ذخایر داخلی سنگآهن بازمیگردد. حدود ۶۶.۵ درصد ذخایر سنگآهن هند دارای عیار متوسط یا پایین هستند و برای استفاده مؤثر در فرآیند تولید فولاد به فرآوری و پرعیارسازی نیاز دارند.
هند در حال حاضر ۲۷ واحد پرعیارسازی سنگآهن در اختیار دارد، اما بخشی از این واحدها پایینتر از ظرفیت اسمی خود فعالیت میکنند. برآوردها نشان میدهد افزایش ظرفیت پرعیارسازی از حدود ۱۳۶ میلیون تن فعلی به ۱۷۰ میلیون تن در سال تا ۲۰۳۰ به سرمایهگذاری حدود ۵.۳۷ میلیارد دلار نیاز دارد.
کسری احتمالی ۴۰ میلیون تنی
با وجود توسعه ظرفیت فرآوری، رشد صنعت فولاد میتواند از توان افزایش عرضه داخلی سنگآهن فراتر رود. بیش از ۳۵۷ میلیون تن ظرفیت جدید فولادسازی در هند در مراحل مختلف توسعه قرار دارد و این موضوع میتواند تقاضا برای سنگآهن ممتاز وارداتی را افزایش دهد.
برآوردها نشان میدهد تولید حدود ۲۲۰ میلیون تن فولاد در سال ۲۰۳۰ به نزدیک ۵۰۰ میلیون تن سنگآهن نیاز خواهد داشت و حتی با توسعه معادن داخلی، احتمال ایجاد کسری حدود ۴۰ میلیون تنی در بازار این کشور وجود دارد.
از همین رو، انتظار میرود واردات سنگآهن هند در سالهای آینده جهش قابل توجهی داشته باشد. بر اساس برخی پیشبینیها، واردات این کشور که در سال ۲۰۲۵ حدود ۳ میلیون تن برآورد شده بود، میتواند تا سال ۲۰۳۱ به حدود ۵۰ میلیون تن برسد.
برزیل؛ برنده تغییر الگوی تقاضای هند
در این میان، برزیل میتواند یکی از بزرگترین برندگان تغییر استراتژی هند باشد. برخورداری از ذخایر سنگآهن پرعیار و توسعه تولید مواد اولیه مناسب برای فرآیند احیای مستقیم، این کشور را در موقعیت مناسبی برای افزایش صادرات به بازار هند قرار داده است.
اهمیت کیفیت سنگآهن با حرکت صنعت فولاد هند به سمت فناوریهای کمکربن بیشتر میشود. واحدهای احیای مستقیم یا DRI در مقایسه با کوره بلند، به خوراک با عیار بالاتر و ناخالصی کمتر نیاز دارند و معمولاً سنگآهن با حدود ۶۷ درصد آهن برای این فرآیند مناسبتر است.
از این منظر، دسترسی به سنگآهن پرعیار تنها یک موضوع تجاری برای هند نیست و میتواند بر مسیر فناوری صنعت فولاد این کشور نیز اثر بگذارد.
سنگآهن؛ تعیینکننده مسیر فولاد سبز هند
چنانچه هند همچنان بخش عمده نیاز خود را از سنگآهن مناسب کوره بلند تأمین کند، توسعه مسیر سنتی کوره بلند–کنورتور ادامه خواهد یافت و وابستگی این کشور به زغالسنگ ککشو نیز بالا باقی میماند. هند در حال حاضر حدود ۸۵ درصد زغالسنگ ککشوی مورد نیاز خود را وارد میکند.
در مقابل، دسترسی بیشتر به سنگآهن مناسب احیای مستقیم میتواند زمینه توسعه DRI مبتنی بر گاز طبیعی و در بلندمدت استفاده از هیدروژن سبز را فراهم کند؛ مسیری که با اهداف کاهش انتشار کربن در صنعت فولاد هند همخوانی بیشتری دارد.
شرکتهای بزرگ فولادی هند نیز در حال تطبیق راهبردهای خود با این شرایط هستند. تاتا استیل ترکیبی از توسعه منابع داخلی و استفاده از سنگآهن وارداتی را دنبال میکند و جیندال استیل نیز با توجه به محدودیت مواد اولیه فلزی در هند، گزینه واردات DRI را مورد بررسی قرار داده است.
در مجموع، بازار سنگآهن هند در حال عبور از مرحلهای است که صرفاً بر حجم عرضه تمرکز داشت. با توسعه ظرفیت فولادسازی و حرکت به سمت فناوریهای کمکربن، پرسش اصلی برای صنعت فولاد این کشور دیگر فقط این نیست که «چه مقدار سنگآهن» در اختیار دارد، بلکه این است که چه مقدار سنگآهن با کیفیت مناسب و قابل استفاده در فناوریهای نسل جدید فولادسازی در دسترس خواهد بود.
این تغییر میتواند در سالهای آینده مسیر تجارت جهانی سنگآهن را نیز تحت تأثیر قرار دهد و تقاضا برای سنگآهن پرعیار، بهویژه از سوی تولیدکنندگان بزرگ مانند برزیل، را افزایش دهد.