مس در مسیر صعودی تاریخی
معدن۲۴: مس در معاملات اخیر با عبور از محدوده ۱۴ هزار دلار، به مرز ۱۵ هزار دلار نزدیک شده است که در صورت تثبیت، رکوردی تاریخی برای این فلز سرخ خواهد بود. اما پشت این رشد، تنها هیجان بازار قرار ندارد؛ همزمانی افزایش شتابان تقاضا با محدودیتهای ساختاری عرضه، مهمترین دلیل تقویت چشمانداز مس است.
در سمت عرضه، اختلال در معادن بزرگ، کاهش عیار ذخایر و تأخیر در بازگشت برخی معادن به ظرفیت کامل، تولید جهانی مس را تحت فشار قرار داده است. در سال ۲۰۲۵، اختلال در چند معدن بزرگ حدود ۱.۵ میلیون تن از تولید جهانی کاست. همزمان، کمبود کنسانتره و کاهش شدید کارمزدهای تصفیه و فرآوری، رقابت واحدهای ذوب برای تأمین خوراک را افزایش داده است. غیرفعال شدن بخشی از ظرفیت ذوب جهان نیز نشان میدهد بازار با کمبود خوراک در بخش فرآوری مواجه است؛ شرایطی که توسعه سریع ظرفیت ذوب چین بدون رشد متناسب تولید معدنی، آن را تشدید کرده است.
از سوی دیگر، فشار بر زنجیره تأمین تنها به معدن و کنسانتره محدود نمیشود. اختلال در حملونقل و محدودیت دسترسی به اسید سولفوریک، بهعنوان یکی از نهادههای مهم برخی روشهای تولید مس، ریسک عرضه را افزایش داده است. همزمان، کاهش عیار ذخایر در بسیاری از معادن جهان، تولیدکنندگان را برای استخراج همان میزان فلز به حجم بیشتری از سنگ و هزینه بالاتری نیازمند کرده است؛ روندی که در بلندمدت، افزایش عرضه مس را دشوارتر و پرهزینهتر میکند.
در سوی تقاضا، مس بیش از گذشته به فلز کلیدی اقتصاد برقمحور جهان تبدیل شده است. توسعه شبکههای برق، خودروهای برقی، انرژیهای تجدیدپذیر، مراکز داده و زیرساختهای موردنیاز هوش مصنوعی، همگی به مصرف بیشتر مس وابستهاند. مصرف جهانی مس تصفیهشده در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲۸ میلیون تن رسیده و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۴۰ بیش از ۲۵ درصد افزایش یابد. حتی در چین نیز با وجود ضعف بخش املاک، سرمایهگذاری در شبکه برق و رشد خودروهای برقی توانسته از تقاضای مس حمایت کند.
مجموع این تحولات، بازار مس را به سمت یک عدمتوازن پایدار سوق داده است که در آن رشد مصرف با سرعت بیشتری از ظرفیت افزایش عرضه پیش میرود. اگرچه موجودی بالای انبارهای آمریکا، سیاستهای تعرفهای و تحولات ژئوپلیتیکی میتوانند در کوتاهمدت نوسان ایجاد کنند، اما کاهش تولید معادن، کمبود کنسانتره و دشواری توسعه ظرفیتهای جدید، چشمانداز کسری عرضه را تقویت کرده است. از این منظر، نزدیک شدن قیمت به ۱۵ هزار دلار بازتاب نگرانی بازار از آینده تأمین مس است.
این روند برای ایران نیز یک فرصت جدی است: کشوری با بیش از ۶۶ میلیون تن ذخایر مس و سهم حدود ۶.۸ درصدی از ذخایر جهان، ظرفیت مناسبی برای افزایش تولید دارد؛ اما تبدیل این ذخایر به مزیت اقتصادی، به حل گلوگاه استخراج وابسته است. هزینه بالای ماشینآلات و سوخت، محدودیت دسترسی به تجهیزات روز و کاهش عیار برخی ذخایر، هزینه تولید را افزایش داده و استفاده از هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، ماشینآلات برقی و فناوریهای نوین را به یک ضرورت تبدیل کرده است.
در عین حال، توسعه صنعت مس نباید صرفاً به معنای تکمیل اجباری زنجیره از کنسانتره به کاتد باشد. انتخاب هوشمندانه نقطه بهینه زنجیره، متناسب با مزیت اقتصادی، هزینه انرژی و نیاز بازار، میتواند ارزش افزوده بیشتری برای کشور ایجاد کند. حرکت به سمت محصولات تخصصی، آلیاژهای مسی و تولیدات با فناوری بالا، در کنار توسعه اکتشاف و استخراج، میتواند ایران را از یک دارنده ذخایر بزرگ به بازیگری اثرگذار در بازار جهانی مس تبدیل کند.