توسعه فولاد در دوراهی تولید و توجیه اقتصادی
معدن۲۴: مازاد ظرفیت جهانی و محدودیت‌های انرژی، توسعه صنعت فولاد را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است. در چنین شرایطی، افزایش ظرفیت اسمی تولید به‌تنهایی نمی‌تواند مبنای مناسبی برای ارزیابی مسیر توسعه این صنعت باشد؛ به‌ویژه آنکه فاصله میان ظرفیت نصب‌شده و تولید واقعی، ضرورت بازنگری در اولویت‌های سرمایه‌گذاری و تمرکز بر بهره‌وری و توجیه اقتصادی طرح‌ها را برجسته می‌کند.
افزایش صادرات فولاد چین و تشدید رقابت در بازارهای جهانی، فشار بیشتری بر تولیدکنندگان وارد کرده است. در این فضا، توسعه صنعت فولاد باید بر اساس عواملی مانند سودآوری، دسترسی به مواد اولیه، تأمین سرمایه در گردش، نرخ ارز و وضعیت بازارهای هدف ارزیابی شود. در برخی موارد، رفع گلوگاه‌های تولید، نوسازی تجهیزات و حرکت به سمت محصولات با ارزش افزوده بالاتر، می‌تواند نسبت به ایجاد ظرفیت‌های جدید اولویت بیشتری داشته باشد.
در کنار تحولات بازار جهانی، محدودیت برق و گاز نیز تولید فولاد در ایران را مختل می‌کند و مانع بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های موجود می‌شود. بنابراین، پایداری تأمین انرژی باید از مراحل اولیه برنامه‌ریزی طرح‌های توسعه‌ای در نظر گرفته شود. انتخاب محل اجرای پروژه، ارزیابی ریسک‌های تأمین انرژی و پیش‌بینی سناریوهای مختلف تولید، از جمله عواملی هستند که بر عملکرد اقتصادی واحدهای فولادی اثر می‌گذارند.
این چالش‌ها در مسیر توسعه فولاد کم‌کربن نیز دیده می‌شوند. گزارش سازمان همکاری و توسعه اقتصادی درباره گذار صنعت فولاد در شرایط مازاد ظرفیت جهانی، نشان می‌دهد هزینه بالای انرژی، مازاد عرضه و نااطمینانی‌های مقرراتی، اجرای برخی پروژه‌های کم‌کربن را با تأخیر یا توقف مواجه کرده‌اند. همچنین، استفاده از فناوری‌هایی مانند احیای مستقیم و کوره قوس الکتریکی به‌تنهایی کاهش انتشار کربن را تضمین نمی‌کند؛ ترکیب انرژی مصرفی، هزینه تولید و شرایط بازار نیز در میزان موفقیت این پروژه‌ها نقش دارند.
بر این اساس، مسیر توسعه صنعت فولاد باید از تمرکز صرف بر افزایش ظرفیت به سمت خلق ارزش اقتصادی، ارتقای بهره‌وری و افزایش تاب‌آوری زنجیره تأمین حرکت کند. در این رویکرد، توجه به رقابت‌پذیری محصولات، مدیریت هزینه‌ها، تأمین پایدار منابع و تناسب ظرفیت تولید با نیاز بازار، از عوامل کلیدی در تصمیم‌گیری برای سرمایه‌گذاری‌های جدید خواهد بود.