کراچی: مهره بازآفرینی مسیر تجارت ایران
معدن۲۴: توسعه کریدور زمینی با پاکستان، پاسخی اضطراری به انسداد مسیرهای دریایی و افت تجارت خارجی ایران محسوب میشود. با اینحال، کمبود زیرساخت، افزایش هزینه حمل و ابهام در مقررات، کارآیی این مسیر را تضعیف کرده است. اصلاح رویههای گمرکی و توسعه زیرساخت، زمینهساز بهبود نسبی عملکرد این کریدور تجاری خواهد بود.
ایجاد محدودیت در بنادر جنوبی کشور، گام جدید ایالات متحده برای اعمال فشار بر ایران است. در هفتههای اخیر و به دنبال تشدید محاصره دریایی ایران، تجارت از مرزهای جنوبی کشور نیز کاهش یافته است. در این میان پاکستان با راهاندازی ۶ مسیر زمینی به ایران، محاصره تجاری ناشی از تنشهای هرمز را دور زده و مسیر جایگزین برای هزاران کانتینر گشوده است. این مسیرهای زمینی اکنون که ایران در محاصره دریایی آمریکاست راه جدیدی به شبه قاره هند و شرق آسیا باز میکند. با وجود این تکیه بر پاکستان برای ارتقای سهم تجارت با ایران، اما و اگرهایی دارد، از جمله آنکه این مسیر هنوز آنطور که باید از منظر زیرساخت، توسعهنیافته است. در نتیجه گنجایش لازم برای جایگزینی مسیر تجاری کشور را ندارد. در همینحال این انتقال مسیر بهمنزله تحمیل هزینههای قابلتوجه به فرآیند تجارت کالا خواهد بود. کما اینکه در هفتههای گذشته هزینه حمل کالا در پاکستان تحتتاثیر تقاضای قابلتوجه برای انتقال کالا از این کشور به ایران، به بیش از ۲ برابر افزایش یافته است.با تشدید تنش در تنگه هرمز و مطرح شدن مسائلی همچون محاصره دریایی، راهکارهای جایگزینی برای تداوم تجارت از سایر مرزهای کشور، مورد توجه سیاستگذاران قرار گرفت. در روزهای گذشته منابع خبری پاکستانی اعلام کردند وزارت بازرگانی پاکستان اجازه داد تا کالاهای تولیدی سایر کشورها از طریق پاکستان به ایران منتقل شوند. در ادامه به نقل از سایت ایندیا تودی چنین آمده است: «پاکستان با راهاندازی ۶ مسیر زمینی به ایران، محاصره تجاری ناشی از تنشهای تنگه هرمز را دور زد و مسیر جایگزین برای هزاران کانتینر را گشود. محاصره دریایی دونالد ترامپ در تنگه هرمز، همراه با حمله و توقیف کشتیهای مرتبط با بنادر ایران، جریان تجارت این کشور را بهطور قابلتوجهی مختل کرده و ایران را از دسترسی به تامین حیاتی و بازارهای جهانی محروم کرده است. اکنون به نظر میرسد پاکستان با اقدامی راهبردی برای گشایش ۶ مسیر کلیدی زمینی، شکافی در این محاصره ایجاد کرده است.»در این گزارش چنین تاکید شده: «اسلامآباد این مسیرها را عملیاتی کرده تا جابهجایی کالا به ایران را تسهیل کند و در شرایطی که بیش از ۳هزار کانتینرِ عازم ایران بهدلیل تشدید تنشها و محدودیتها در خلیج فارس، بهویژه در بندر کراچی، متوقف شدهاند، یک کریدور تجاری جایگزین ایجاد کند. این محمولهها اکنون از طریق مسیرهای زمینی هدایت میشوند.» با وجود این، اما و اگرهای بسیاری درخصوص جایگزینی پاکستان بهعنوان یکی از مسیرهای اصلی تجارت کشور وجود دارد. در درجه نخست آنکه زیرساختهای لجستیک در این بخش با محدودیت جدی مواجه است. در همین حال این جایگزینی به افزایش قابلتوجه هزینههای انتقال کالا منجر خواهد شد.
در ادامه باید خاطرنشان کرد که پیش از این جایگزینی، گمانهزنیهایی منفی در خصوص آن منتشر شده است. از جمله آنکه در روزهای گذشته خبری در فضای مجازی منتشر شد مبنی بر اینکه «طبق قوانین کشور پاکستان، حداکثر زمان مجاز برای تشریفات گمرکی و ترخیص کانتینرهایی که به دلیل شرایط جنگی در خلیج فارس، در بنادر پاکستان تخلیه شدهاند، ۶۰ روز است، در صورت عدم ترخیص و خروج در مدت زمان مذکور، کلیه کانتینرها به نفع دولت پاکستان ضبط و مصـادره خواهد شد.» این خبر برای فعالان حوزه تجارت بهخصوص با توجه به کمبودهای حاکم بر فضای تجارت با پاکستان، چالش برانگیز است.