در کوران جنگ
سبحان میرزایی-سردبیر معدن۲۴
معدن ۲۴:بخش معدن و صنایع معدنی ایران همواره یکی از ستونهای مهم اقتصاد ملی و از پیشرانهای توسعه صنعتی کشور محسوب شده است. این بخش علاوه بر تأمین مواد اولیه صنایع پاییندستی، نقش قابل توجهی در صادرات غیرنفتی، ایجاد اشتغال و توسعه مناطق کمتر برخوردار دارد. با این حال، در شرایط جنگی اخیر، این حوزه با یکی از دشوارترین دورههای فعالیت خود مواجه شده و تحت تأثیر شدیدترین امواج منفی اقتصادی قرار گرفته است.
در نخستین سطح، تداوم فعالیت معادن با چالشهای جدی در تأمین مواد اولیه عملیاتی روبهرو شده است. کمبود مواد ناریه که نقشی حیاتی در عملیات استخراج دارد، روند تولید بسیاری از معادن را با اختلال مواجه کرده است. در کنار آن، محدودیت در تأمین سوخت مورد نیاز ماشینآلات معدنی نیز به کاهش ظرفیت استخراج در برخی مناطق انجامیده است. این عوامل در مجموع موجب کاهش بهرهوری و افزایش هزینههای عملیاتی در معادن شده و تداوم فعالیت برخی واحدهای کوچک و متوسط را با مخاطره روبهرو کرده است.
در بخش صنایع معدنی نیز شرایط پیچیدهتر شده است. اعمال عوارض صادراتی بر برخی محصولات معدنی و فلزی در کنار محدودیتهای انرژی، بهویژه در حوزه برق و گاز، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده است. کاهش یا قطع انرژی در دورههای حساس تولید، نهتنها هزینههای تولید را افزایش میدهد، بلکه میتواند به اختلال در زنجیره تأمین داخلی و کاهش رقابتپذیری محصولات ایرانی در بازارهای جهانی منجر شود.
در این میان، تحولات اخیر امنیتی نیز بر فضای فعالیت صنایع معدنی سایه انداخته است. دو شرکت بزرگ فولادسازی کشور، فولاد مبارکه و فولاد خوزستان، در جریان حملات اخیر آمریکا هدف قرار گرفتند؛ رخدادی که علاوه بر پیامدهای مستقیم صنعتی، نگرانیهایی را درباره امنیت زیرساختهای صنعتی کشور و پایداری تولید در واحدهای بزرگ معدنی و فولادی ایجاد کرده است.
با وجود این فشارها، تجربه سالهای گذشته نشان داده است که بخش معدن و صنایع معدنی ایران از ظرفیت بالایی برای تابآوری و انطباق با شرایط دشوار برخوردار است. بهرهگیری از سیاستهای حمایتی هدفمند، تسهیل تأمین نهادههای تولید، بازنگری در سیاستهای صادراتی و برنامهریزی برای مدیریت پایدار انرژی میتواند به کاهش اثرات منفی شرایط کنونی کمک کند.
در نهایت، باید توجه داشت که حفظ پویایی این بخش در شرایط بحرانی نهتنها برای صنعت، بلکه برای کل اقتصاد کشور اهمیت راهبردی دارد. معدن و صنایع معدنی میتوانند در صورت مدیریت صحیح و حمایتهای هوشمندانه، همچنان به عنوان یکی از موتورهای اصلی رشد اقتصادی و تأمین ارز کشور ایفای نقش کنند؛ حتی در شرایطی که فضای اقتصادی و امنیتی با پیچیدگیهای بیسابقهای مواجه است.