لیتیوم در کانون توجه
معدن ۲۴:لیتیوم در سالهای اخیر به یکی از مهمترین مواد معدنی راهبردی جهان تبدیل شده است؛ فلزی که رشد خودروهای برقی، توسعه سامانههای ذخیرهسازی انرژی و گسترش فناوریهای نوین، تقاضا برای آن را بهطور چشمگیری افزایش داده است. به همین دلیل، بسیاری از کشورها تلاش میکنند با توسعه اکتشاف، فرآوری و تکمیل زنجیره ارزش، جایگاه خود را در بازار جهانی این فلز تثبیت کنند.
در ایران نیز خبر کشف کانسنگ لیتیوم در قهاوند همدان در سال ۱۴۰۱، توجه زیادی را به خود جلب کرد و برخی آن را نشانهای از ورود کشور به جمع دارندگان ذخایر بزرگ لیتیوم دانستند. با این حال، بررسیهای کارشناسی نشان داد میان کشف یک کانسنگ حاوی لیتیوم و دستیابی به یک ذخیره اقتصادی قابل بهرهبرداری، فاصله قابلتوجهی وجود دارد. کارشناسان تاکید دارند اقتصادی بودن یک ذخیره به عواملی مانند عیار، حجم ذخیره، فناوری فرآوری، هزینه استخراج و شرایط بازار جهانی وابسته است. ارزیابیهای فنی نشان میدهد کانسنگ شناساییشده در همدان از نوع رسی است؛ نوعی از ذخایر که در مقایسه با شورابهها یا برخی ذخایر سنگی، فرآوری پیچیدهتر و هزینههای بیشتری دارد. از همین رو، کارشناسان معتقدند نباید صرفا بر اساس اخبار اولیه درباره کشف لیتیوم، جایگاه ایران در بازار جهانی را ارزیابی کرد؛ چراکه تبدیل یک نشانه معدنی به یک معدن اقتصادی، نیازمند مطالعات تکمیلی و اثبات امکان استحصال صنعتی است.
با وجود این، ایران همچنان ظرفیتهای قابلتوجهی برای حضور در صنعت لیتیوم دارد. بررسیهای زمینشناسی نشان میدهد مزیت اصلی کشور احتمالا در شورابهها و پلایاهای گسترده نهفته است. این منابع علاوه بر لیتیوم، امکان استحصال عناصری مانند منیزیم، پتاسیم و سایر ترکیبات ارزشمند را نیز فراهم میکنند و میتوانند زمینه شکلگیری یک زنجیره اقتصادی گسترده را ایجاد کنند. توسعه این ظرفیتها البته نیازمند تغییر رویکرد در سیاستگذاری، تکمیل مطالعات زمینشناسی، اصلاح برخی محدودیتهای قانونی و ورود فناوریهای نوین است. تجربه کشورهای پیشرو نشان میدهد ارزش اصلی صنعت لیتیوم تنها در استخراج ماده خام نیست، بلکه فرآوری، تولید مواد اولیه باتری، صنایع پاییندستی و حتی بازیافت باتریها، بخش اصلی ارزش افزوده این زنجیره را تشکیل میدهند.
در شرایطی که رقابت جهانی برای تامین مواد معدنی راهبردی افزایش یافته است، ایران برای حضور موثر در بازار لیتیوم باید از نگاه مقطعی و تمرکز بر اخبار اکتشافی فاصله بگیرد و برنامهای بلندمدت برای شناسایی منابع، توسعه فناوری، جذب سرمایه و تکمیل زنجیره ارزش تدوین کند. ظرفیتهای معدنی کشور میتواند فرصتی برای ورود به این بازار باشد؛ فرصتی که تحقق آن به دانش، سرمایهگذاری و برنامهریزی راهبردی نیاز دارد.