گذار از پروژهمحوری به مسئلهمحوری در اکتشافات معدنی
معدن۲۴- رئیس سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به ظرفیت ۷ درصدی ایران از ذخایر معدنی جهان، ورود بخش خصوصی و بازتعریف نقشهای حقوقی برای حکمرانی مشارتی در اکتشاف را ضروری خواند و بر گذار از نگاه پروژهمحور به مسئلهمحور و توجه جدی به اکتشافات عمیق و ذخایر پنهان تأکید کرد.
به گزارش معدن۲۴، سید محمود فاطمی عقدا، رئیس سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور در جریان چهارمین کنفرانس اکتشافات استیلپرایس اظهار کرد: کشوری هستیم با دارایی ۷ درصد از ذخایر معدنی دنیا و یک درصد جمعیت دنیا؛ طبیعی است که شرایطمان از نظر ذخایر بسیار خوب است و با توجه به ویژگیهای زمینشناختی این گستره، پتانسیلهای معدنی بسیار خوبی در دسترس داریم.
وی افزود: در بیانیه گام دوم انقلاب، رهبر معظم انقلاب توجه ویژهای به موضوع معدن و گذار از اقتصاد متکی به نفت به اقتصاد معدنمحور داشتند و جا دارد همه دستگاههای متولی این امر از بخش دولتی و خصوصی اهتمام ویژهای به تحقق این دیدگاهها داشته باشند.
رئیس سازمان زمینشناسی ادامه داد: قطعاً ظرفیت دولت محدود است و شاید یکی از مشکلات عدم توسعه برخی بخشهای کشور، تصدیگری دولتی با توجه به کمبود منابع مالی و نیروی انسانی باشد. در حوزه اکتشاف نیز همینطور است؛ سازمان زمینشناسی با ظرفیت و امکانات بودجهای محدود به تنهایی قادر نخواهد بود خود را پابهپای بخش صنعت پیش ببرد و مطمئناً اگر عقبافتادگی داریم، ناشی از همین بحث است.
وی گفت: ورود بخش خصوصی و قائل شدن نقش کلیدی برای این بخش در امر اکتشاف یک ضرورت است و نیاز به تعریف و بازتعریف چارچوبهای قانونی برای حکمرانی مشارکتی در این زمینه داریم. دولت در مقام تسهیلگر و حمایتکننده بخش خصوصی و پذیرنده ریسک سرمایهگذاری، باید شرایط را برای ورود بخش خصوصی و تأمین منفعت اقتصادی فراهم کند.
فاطمی عقدا افزود: در مراحل مختلف، از شناساییهای مقدماتی تا اکتشاف تفصیلی، نقش دولت در مراحل اولیه شناسایی و پیجویی است و نقش بعدی در اکتشافات عمومی و تفصیلی به بنگاههای توسعه بخش دولتی واگذار میشود. در مراحل اولیه اکتشاف، بهویژه در مقدماتی، حدود ۴۴ درصد هزینه و ۱۴.۶۸ درصد ریسک طبیعی داریم که بخش خصوصی چنین ریسکی را نمیتواند بپذیرد؛ اگر دولت پشتیبان این موضوع و پذیرنده و کاهنده ریسک سرمایهگذاری باشد، یقیناً بخش خصوصی اقبال بیشتری نشان خواهد داد.
وی در ادامه به موضوع اکتشافات عمیق اشاره کرد و گفت: با توجه به محدود بودن ذخایر سطحی، الزام داریم به اکتشافات عمیق توجه کنیم و آمار جهانی این موضوع را تأیید میکند؛ از سال ۱۹۰۰ تا ۲۰۲۰ روند توجه دنیا به اکتشافات عمیق صعودی بوده و ما نیز مجبوریم به این موضوع توجه داشته باشیم.
رئیس سازمان زمینشناسی تغییر نگاه از پروژهمحوری به مسئلهمحوری را ضروری دانست و گفت: چیزی که امروز در کشور و در سازمان زمینشناسی داریم، بحث پروژهمحوری است نه مسئلهمحوری، حال آنکه این تغییر یک الزام است و در سیاست کاری سازمان در این دوره، بحث مسئلهمحوری در حوزمحوری را ضروری دانست و گفت: چیزی که امروز در کشور و در سازمان زمینشناسی داریم، بحث پروژهمحوری است نه مسئلهمحوری، حال آنکه این تغییر یک الزام است و در سیاست کاری سازمان در این دوره، بحث مسئلهمحوری در حوزه اکتشاف مورد توجهتر شناختهشده و عناصر همراه و پایش نیازهای آینده کشور، در دستور کار است تا ضمن کاهش وابستگی، منابع معدنی مورد نیاز صنایع و فناوریهای آینده تأمین شود.
فاطمی عقدا توجه به ذخایر پنهان را یک اصل و اولویت بسیار جدی برشمرد و گفت: برنامههایی که پیشنهاد شده، اکتشافات پنهان با استفاده از فناوریهای نوین، ژئوفیزیک هوایی، مدلسازی سهبعدی و توجه به اعماق در مناطق رسوبی است که هدفشان عبور از اکتشافات سطحی و افزایش احتمال کشف ذخایر بزرگ در این مناطق است.
وی شناخت سرزمین را مسئلهای بسیار مهم خواند و گفت: برای آنکه بدانیم در ایران چه ظرفیتهایی داریم، یکی از مشکلات و مسائل زمینشناسی کشور عدم توجه تاکنون به شرایط پوسته زمین است؛ محدودیتهایی که بوده مطالعه نشده و این یک الزام است که پوسته زمین را بشناسیم، چراکه شرایط پوسته قطعاً بایی که بوده مطالعه نشده و این یک الزام است که پوسته زمین را بشناسیم، چراکه شرایط پوسته قطعاً بیانگر وضعیت کانیزایی در این گستره است.
فاطمی عقدا بیان داشت: توجه به تابآوری سرزمین و ریسکهای زمینشناختی هم در حوزه جمعیت و هم زیرساختها یک الزام است تا با حفظ سرمایههای کشور و جلوگیری از تحتالشعاع قرار گرفتن برنامههای توسعه، بتوانیم گام مؤثری در رشد اقتصاد صنایع معدنی برداریم.
وی، هدف اکتشاف ذخایر پنهان، بهویژه در مناطقی که نشانهای از کانیزایی نداریم یا بهصورت پراکنده با اثر ضعیف است، را یک الزام دان
ست و گفت: شواهد سطحی ممکن است ضعیف باشند و بیانگر وجود مواد معدنی نباشند؛ بنابراین شناسایی سیستماتیک کانیزایی و توجه به فرایندهای زمینشناسی میتواند به گذر از رویکرد نقطهای و سنتی به رویکرد سیستمی در اکتشاف کمک کند.
فاطمی عقدا خاطرنشان کرد: نیاز به بازتعریف معماری اکتشاف تحت عنوان معماری جدید داریم که با تولید دادههای پایه، تهیه مدلهای زمینشناسی، تهیه مدلهای سیستمهای کانیزایی و تطبیق دادهها، اهداف اکتشاف را اولویتبندی کنیم و نهایتاً در مراحل آخر به حفاری و ارزیابی ذخایر برسیم.
۵ مسئله راهبردی معدنی و زمینشناسی کشور
وی پنج مسئله راهبردی معدنی و زمینشناسی کشور را برشمرد و گفت: امنیت مواد معدنی و تأمین مواد راهبردی — کشور در آینده به چه موادی نیاز دارد و منابع داخلی کجاست — کشف ذخایر پنهان و افزایش عمر اکتشاف، ذخایر بزرگ دفنشده و اینکه در کجا و در چه عمقی قرار دارند، شناخت سرزمین و ظرفیتهای ناشناخته معدنی، افزایش اثربخشی و بهرهوری نظام اکتشاف و چگونگی افزایش نرخ موفقیت کشف اقتصادی و در نهایت امنیت و تابآوری سرزمین با کاهش ریسک مخاطرات زمینشناسی.
رئیس سازمان زمینشناسی رویکرد جدید این سازمان در حوزه اکتشاف معدنی را تشریح کرد و گفت: تکمیل و بهروزرسانی اطلاعات پایه زمینشناسی، ایجاد مدلهای زمینشناسی در مقیاسهای مناسب برای اکتشاف، توسعه برداشتهای ژئوفیزیک هوایی و زمینی و استفاده از روشهای پیشرفته برای شناسایی ساختارهای زیرسطحی در دستور کار است.
وی افزود: مطالعه گستره کشور را طی چهار سال با برداشتهای عمیق ژئوفیزیکی طراحی کردهایم تا بر پهنههای دارای پتانسیل متالوژنیک تمرکز کنیم و اهداف دارای احتمال وجود ذخایر پنهان و عمیق را شناسایی کنیم.
فاطمی عقدا ادامه داد: توسعه مدلهای کانساری برای هدفگذاری اکتشافات، توسعه سنجش از دور و فناوریهای طیفی و فراطیفی، ایجاد زیرساخت یکپارچه داده برای ذخیرهسازی، استانداردسازی، پردازش و تطبیق اطلاعات اکتشاف بسیار مهم است و این زیرساخت توسعه یافته و در حال بازنگری و توسعه بیشتر پایگاه دادههایمان هستیم.
وی به کاربرد هوش مصنوعی اشاره کرد و گفت: توسعه هوش مصنوعی و اولویتبندی اهداف اکتشافی از سیاستهای کاری سال ۱۴۰۵ سازمان است و راهاندازی و ایجاد مرکز هوش مصنوعی را در دستور کار داریم تا ریسک مطالعات کاهش یابد و به نتایج مؤثرتری در این زمینه دست یابیم.
رئیس سازمان زمینشناسی بر توسعه مدلسازی سهبعدیسک مطالعات کاهش یابد و به نتایج مؤثرتری در این زمینه دست یابیم.
رئیس سازمان زمینشناسی بر توسعه مدلسازی سهبعدی و حرکت تدریجی به سمت ایجاد مدلهای دحی تأکید کرد و گفت: توسعه همکاری با دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان، مراکز تحقیقاتی و شرکتهای تخصصی داخلی و خارجی در این حوزه در دستور کار است.
وی اهمیت ژئوفیزیک هوایی را یادآور شد و گ مناطق صعبالعبور، برداشت چند لایه اطلاعاتی بهطور همزمان و نهایتاً شناسایی تودههای نفوذی مدفون و کشف کانسارهای پنهان را فراهم میکند.
فاطمی عقدا به نمونهای از انجامشده در استان آذربایجان شرقی اشاره کرد و گفت: این کار توسط سازمان به شناسایی ۱۱۴ نشانگان در قالب ۳۵ پهنه برای اکتشاف منجر شده که نشان از ارزش کاربردی ژئوفیزیک هوایی در این حوزه دارد؛ همچنین افزایش کیفیت دادهها و کاهش فاصله برداشت در این مناطق انجام شده و تفاوت دادهها را با برداشت خطوط ۵۰۰ متری و ۲۵۰ متری نشان میدهیم.
وی با اشاره به ژئوفیزیک زمینی عمیق گفت: این روش ما را در شناخت ویژگیهای پوسته کمک میکند و در برنامه چهارساله با هزار نقطه برداشت در سلولهای ۵۰ در ۵۰ کیلومتر، امیدواریم تا اعماق ۶۷۰ کیلومتری پوسته را مطالعه کنیم و تصویری واضح و ارزشمند از پوسته کشور داشته باشیم.
رئیس سازمان زمینشناسی اهداف راهبردی برای تحقق ماده ۴۸ برنامه هفتم توسعه در امر عمق اکتشافات معدنی را تشریح کرد و گفت: تدوین چارچوب ارزیابی وضعیت اکتشافات مواد معدنی راهبردی کشور، بررسی وضعیت اکتشاف و اکتشاف عمیق با کیفیت دادههای اکتشافی کشور، بررسی اکتشافات عمیق در کشورهای پیشرو، تدوین چارچوب مبتنی بر رویکرد سیستمهای کانیزایی و تحلیل کنترلهای متالوژنی و معماری کشور، شناسایی و تحلیل چالشها و شکافهای زیرساختی، فناورانه، دادهای، نهادی، حقوقی و سرمایه برای توسعه اکتشاف و اکتشافات عمیق در این طرح دنبال میشود.
وی افزود: ارزیابی و اولویتبندی فناوریهای نوین اکتشاف متناسب با شرایط کشور، تدوین چارچوب پیشنهادی و تعیین عمر اکتشاف برای مواد راهبردی و ارائه بسته راهکارهای حمایتی، سیاستی، حقوقی، فناورانه و مالی برای توسعه عمیق و نیمهعمیق و نهایتاً تهیه نقشه راه اجرایی تحقق ماده ۴۸ برنامه هفتم توسعه در حوزه عمق اکتشافات معدنی نیز از دیگر اهداف این پروژه است.
فاطمی عقدا گفت: این پروژه توسط پژوهشکده علوم
زمین در دست انجام است و امیدواریم با تکمیل این مطالعات، رویکرد جدیدی در حوزه اکتشاف عمیق داشته باشیم.
وی در پایان به فناوریهای هواپایه اشاره کرد و گفت: سازمان از فناوریهای ماهوارهای خاص زمینشناسی و اکتشافی و همچنین پهپادی برای تسریع مطالعات زمینشناسی و اکتشافی بهره میگیرد و بهرهگیری از سنجش از دور و فناوری طیفی و فراطیفی در دست انجام است.
رئیس سازمان زمینشناسی افزود: طرحی برای کشور برنامهریزی شده که کل گستره کشور را با برداشتهای طیفی پوشش دهیم و از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین برای شناسایی الگوهای پنهان و تشخیص روابط پیچیده میان دادههای زمینشناسی، ژئوشیمیایی، ژئوفیزیکی و حفاری استفاده کنیم که منجر به تهیه نقشه پتانسیل معدنی کشور و کاهش ریسکهای فراروی حوزه اکتشاف خواهد شد.
پایان خبر/////