دوره حفاریهای پرهزینه و سنتی به پایان رسیده است
معدن۲۴- مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری توسعه معادن و فلزات (ومعادن) با تأکید بر لزوم گذار فوری از روشهای سنتی به تکنولوژیهای نوین اکتشافی در دنیا گفت: تحقق رشد اقتصادی در بخش معدن بدون دستیابی به دانش و ابزارهای روز بینالمللی امکانپذیر نیست و مسئولان و فعالان این حوزه باید پیش از هر چیز، پتانسیلهای واقعی سطحی و نیمهعمیق کشور را بشناسند.
به گزارش معدن۲۴، اردشیر سعدمحمدی در چهارمین دوره کنفرانس اکتشاف «استیل پرایس»، به ارزیابی سهم ایران از سرمایهگذاریهای بینالمللی اکتشاف پرداخت و اظهار داشت: بر اساس آمارهای جهانی، در سال ۲۰۲۵ بالغ بر ۱۲.۴ میلیارد دلار سرمایهگذاری برای اکتشاف عناصر کیفی و راهبردی نظیر مس، لیتیوم، نیکل، کبالت، گرافیت و عناصر نادر خاکی در حال انجام است؛ اما سهم کشور ما از این میزان سرمایهگذاری بسیار ناچیز بوده و جای تأمل دارد.
وی افزود: روند جهانی نشان میدهد که از سال ۱۹۹۱ به این سو عیار معادن رو به کاهش است و میانگین زمان کشف تا رسیدن به بهرهبرداری نهایی به بیش از ۱۷ سال افزایش یافته است. همچنین از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ تنها ۶ معدن بزرگ مس (ذخایر بالای ۵۰۰ میلیون تن) در جهان کشف شده که این موضوع نشاندهنده پیچیدهتر شدن فرآیند اکتشاف و ضرورت استفاده از ابزارهای چندپارامتری و دقیق برای کاهش هزینهها و چرخه تصمیمگیری است.
شکاف عمیق آموزشهای دانشگاهی با نیازهای اجرایی صنعت
سعدمحمدی با انتقاد شدید از نظام آموزشی کشور در بخش معدن گفت: دانشجویان مهندسی اکتشاف در دانشگاههای ما ۱۴۶ واحد درسی را میگذرانند، اما متأسفانه حتی یک واحد تخصصی «طراحی نوین اکتشاف» را تجربه نمیکنند. وقتی خروجی دانشگاههای ما با اصول طراحی نوین بیگانه باشد، طبیعی است که در عرصه عملیاتی نیز با چالشهای اساسی در کشف ذخایر عمیق و پیچیده مواجه شویم.
مدیرعامل «ومعادن» تصریح کرد: امروز ابزارهای نوین زمینشناسی مانند پهپادهای فتوگرامتری، سیستمهای لیدار، طیفسنجیهای صحرایی و تبلتهای هوشمند برداشت، اطلاعات دقیق منطقه را در کمتر از ۳۰ ثانیه پردازش و ارائه میکنند؛ اما ما همچنان وقت و هزینه کشور را صرف روشهای منسوخ و سنتی برداشت میکنیم.
دوران ژئوفیزیک با هلیکوپترهای فرسوده به پایان رسیده است
وی با اشاره به تحولات حوزه ژئوفیزیک و ژئوشیمی در دنیا خاطرنشان کرد: در شرایطی که در دنیا استفاده از هواپیما و هلیکوپتر برای عملیات ژئوفیزیک جای خود را به سیستمهای پهپادی سبک و دقیق (پهپادهای UAV، جیپیآر و مگنتوتلوریک) داده است، ما در کشور همچنان معطل تعمیر دو فروند هلیکوپتر قدیمی هستیم.
سعدمحمدی افزود: استفاده از تکنولوژیهای آنالیز سریع صحرایی مانند لیزر (LIBS) و دستگاههای اسکن خودکار مغزه (Core Scanning) میتواند زمان اعلام نتایج آزمایشگاهی را از چند ماه به چند دقیقه کاهش دهد و از خطاهای فاحش آزمایشگاهی جلوگیری کند.
مقایسه نگرانکننده کارنامه ۶۵ ساله ایران با عملکرد یکساله استرالیا
این فعال ارشد حوزه معدن با ارزیابی کارنامه حفاریهای عمیق در کشور اظهار داشت: از سال ۱۳۴۱ تا به امروز (طی یک دوره ۶۵ ساله)، مجموع حفاریهای عمقی انجامشده در ایران حدود ۱۱ میلیون متر بوده است؛ این در حالی است که کشوری مانند استرالیا تنها در سال ۲۰۲۲ بیش از ۱۸ میلیون متر حفاری اکتشافی انجام داده است.
وی اضافه کرد: با وجود این حجم ناچیز از حفاری، هزینههای متری ۱۰ میلیون تومانی حفاری در شرایط فعلی، بار مالی سنگینی را بر پروژهها تحمیل میکند؛ چراکه از ابزارهای انحرافسنجی، لیزرهای سهبعدی درونچاهی و حفاریهای جهتدار برای هدایت دقیق مته و کاهش تعداد چاهها استفاده نمیشود.
اولویت کشور باید اکتشافات نیمهعمیق و اصلاح متدهای استخراج باشد
سعدمحمدی در خصوص اولویتهای اکتشافی کشور گفت: پیش از آنکه بدون دانش فنی کافی به سراغ ذخایر بسیار عمیق (مانند ذخایر ۱۶۰۰ متری) برویم، باید پتانسیلهای نیمهعمیق و ۴۰۰ متری کشور را به درستی شناسایی و استخراج کنیم.
وی افزود: به عنوان مثال، در حوزه مس، کشوری مثل آرژانتین ۲۰ میلیارد دلار درآمد صادراتی ایجاد کرده و کنگو با تکیه بر روشهای لیچینگ، سالانه بیش از ۳ میلیون تن مس تولید میکند؛ اما در کشور ما بخش عمده focus بر روشهای روباز بوده و هنوز زیرساخت و تکنولوژی لازم برای استخراج زیرزمینی ذخایر کمعیار به صورت اقتصادی توسعه نیافته است.
هوش مصنوعی بدون دادههای یکپارچه و استاندارد کارایی ندارد
مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری توسعه معادن و فلزات در پایان با ابراز نگرانی از شعارزدگی در مباحث جدید علمی عنوان کرد: صحبت از بهکارگیری هوش مصنوعی و تلفیق دادهها زمانی معنا پیدا میکند که ابتدا نرمافزارهای پایه پردازش داده، سنجش از دور و فتوگرامتری را بشناسیم و دادههای استاندارد را وارد سیس
تم کنیم. هوش مصنوعی یک ابزار تحلیلی بر پایه دادههای متراکم و درست است، نه یک ابزار رویاپردازی.
وی تأکید کرد: منابع مالی کشور محدود است و عقل حکم میکند که با عبور از مرزهای دانش سنتی و تجهیز صنعت به فناوریهای نوین جهانی، مسیر اکتشاف را کوتاه، کمهزینه و پربازده کنیم؛ زیرا موفقیت واقعی در بخش معدن تنها از مسیر فناوری و دانش روز میگذرد.