عربستان به‌دنبال تحول در صنعت فولاد/ از میلگرد تا ورق‌های پیشرفته و کم‌کربن
معدن۲۴: عربستان سعودی با تکیه بر سرمایه‌گذاری دولتی، ادغام شرکت‌های فولادی، محدودیت‌های تجاری و سیاست حمایت از تولید داخلی، توسعه صنعت فولاد را وارد مرحله تازه‌ای کرده است؛ مسیری که علاوه بر تأمین نیاز پروژه‌های ساختمانی و زیرساختی، بر تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر و کاهش وابستگی به واردات فولادهای تخصصی متمرکز شده است.
حدود ۷۰ درصد تولید فولاد عربستان به محصولات طویل اختصاص دارد و تولیدکنندگان داخلی ۸۵ تا ۹۰ درصد فروش این بخش را تأمین می‌کنند. با این حال، سیاست صنعتی جدید این کشور بر توسعه محصولات تخت، فولادهای مورد استفاده در خودروسازی و ورق‌های سنگین مورد نیاز صنایع نفت، گاز، کشتی‌سازی و زیرساختی نیز متمرکز شده است.
حدید؛ بازیگر محوری صنعت فولاد عربستان
شرکت فولادی «حدید» با ظرفیت تولید سالانه حدود ۷ میلیون تن محصولات نهایی، بزرگ‌ترین تولیدکننده آهن و فولاد در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس به شمار می‌رود. سبد محصولات این شرکت شامل میلگرد، مفتول، ورق گرم، ورق سرد و محصولات گالوانیزه است.
صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان در سال ۲۰۲۴ کنترل این شرکت را در اختیار گرفت. همچنین حدید با خرید ۱۰۰ درصد سهام شرکت «الراجحی استیل»، در مسیر گسترش ظرفیت و تقویت جایگاه خود در بازار داخلی حرکت کرد.
برنامه توسعه حدید تنها به افزایش حجم تولید محدود نیست و نوسازی تجهیزات، توسعه فولادهای پرکربن با ارزش افزوده بالاتر و تولید ورق گرم بسیار نازک با ضخامت ۰.۸ تا یک میلی‌متر برای صنعت خودرو را نیز در بر می‌گیرد.
توسعه فولادهای تخصصی برای خودروسازی و صنایع نفت و گاز
حرکت به سمت تولید فولادهای پیشرفته با برنامه عربستان برای بومی‌سازی صنعت خودرو ارتباط مستقیم دارد. این کشور هدف تولید سالانه حدود ۳۰۰ هزار خودرو را دنبال می‌کند و توسعه زنجیره تأمین داخلی، از جمله تولید فولادهای تخت و ورق‌های مورد استفاده در بدنه خودرو، بخشی از این راهبرد محسوب می‌شود.
در همین راستا، پروژه مجتمع فولادی رأس‌الخیر با مشارکت شرکت آرامکو، بائواستیل چین و صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان در حال اجراست. این پروژه با هدف ایجاد نخستین مجموعه یکپارچه تولید ورق سنگین در عربستان و منطقه شورای همکاری خلیج فارس طراحی شده و ظرفیت تولید سالانه آن تا ۱.۵ میلیون تن ورق فولادی پیش‌بینی شده است.
ارزش سرمایه‌گذاری این پروژه حدود ۴ میلیارد دلار برآورد می‌شود و ظرفیت واحد فولادسازی آن نیز حدود ۱.۷ میلیون تن در سال اعلام شده است. محصولات این مجتمع قرار است نیاز صنایع نفت و گاز، کشتی‌سازی و پروژه‌های زیرساختی را تأمین کنند؛ بخش‌هایی که عربستان در تأمین ورق سنگین مورد نیاز آنها همچنان به واردات وابستگی بالایی دارد.
فولاد کم‌کربن؛ مزیت دیگر سرمایه‌گذاری جدید
فناوری تولید در مجتمع رأس‌الخیر بر احیای مستقیم مبتنی بر گاز طبیعی و کوره قوس الکتریکی استوار است. بر اساس اعلام آرامکو، این مسیر تولید می‌تواند انتشار دی‌اکسیدکربن را در مقایسه با روش سنتی کوره بلند تا ۶۰ درصد کاهش دهد.
همچنین تجهیزات واحد احیای مستقیم به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که در آینده امکان استفاده از هیدروژن را داشته باشند؛ قابلیتی که در صورت تحقق، می‌تواند کاهش انتشار کربن را به حدود ۹۰ درصد برساند.
حمایت دولتی از تولید داخل؛ فراتر از سرمایه‌گذاری
عربستان در کنار توسعه ظرفیت‌های تولیدی، مجموعه‌ای از ابزارهای حمایتی و تجاری را برای تقویت صنعت فولاد داخلی به کار گرفته است. در نظام تدارکات دولتی این کشور، محصولات ملی در برخی مناقصات از امتیاز قیمتی ۱۰ درصدی برخوردارند. همچنین فهرست اجباری محصولات داخلی، دستگاه‌های دولتی را در مناقصات مشمول به استفاده از کالاهای تولید داخل ملزم می‌کند.
در قراردادهای بزرگ نیز سهم محتوای داخلی در ارزیابی پیشنهادهای مالی لحاظ می‌شود. علاوه بر این، عرضه برخی محصولات فولادی ساختمانی، از جمله میلگرد و ورق فولادی، مستلزم دریافت نشان کیفیت عربستان یا تأییدیه معادل آن است.
این کشور از ابزارهای تجاری نیز استفاده کرده است؛ به‌طوری که از ۳۰ ژوئن ۲۰۲۵، عوارض ضددامپینگ پنج‌ساله بر برخی لوله‌های فولاد زنگ‌نزن وارداتی از چین و تایوان اعمال شده که نرخ آن بسته به تولیدکننده بین ۶.۵ تا ۲۷.۳ درصد متغیر است. واردات کالا به عربستان همچنین مشمول مالیات بر ارزش افزوده با نرخ استاندارد ۱۵ درصد می‌شود.
در مجموع، راهبرد عربستان در صنعت فولاد بر ترکیبی از تجمیع شرکت‌های بزرگ، سرمایه‌گذاری دولتی، توسعه محصولات با ارزش افزوده بالاتر، بومی‌سازی زنجیره تأمین صنایع پایین‌دستی و حمایت از تولید داخل استوار است. این رویکرد نشان می‌دهد ریاض علاوه بر تأمین نیاز بازار ساختمانی، در پی تقویت جایگاه خود در بازار فولادهای تخصصی و کاهش وابستگی به واردات محصولات راهبردی است.