شوک نفتی و پیامدهای عمیق آن هزینههای معدن
رضا موسایی، سیاست پژوه صنعت و معدن
معدن۲۴:افزایش قیمت نفت که ریشه در تنشهای ژئوپلیتیک کنونی در خاورمیانه دارد، میتواند هزینههای عملیاتی معادن را به شکل چشمگیری افزایش داده و حاشیه سود این بخش را تحت فشار مضاعف قرار دهد. این وضعیت در حالی رخ میدهد که قیمت نفت خام برنت، حتی با وجود لغو موقت برخی تحریمهای نفتی، همچنان پایداری خود را در سطوح بالا حفظ کرده است.
آژانس بینالمللی انرژی این شرایط را به عنوان «بزرگترین اختلال عرضه» در طول تاریخ توصیف کرده است؛ وضعیتی که دهها کشور را ناچار به آزادسازی صدها میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک خود برای تثبیت بازار کرده است.
تحلیل حساسیت کامودیتیها به قیمت نفت
بررسی دادههای موسسات پژوهشی نشان میدهد که هزینههای معدنکاری همگام با قیمت نفت خام صعود میکند، اما این حساسیت در میان فلزات مختلف متفاوت است:
سنگ آهن: بیشترین آسیبپذیری را دارد؛ به طوری که به ازای هر ۱۰ درصد افزایش قیمت نفت، هزینههای استخراج آن حدود ۴.۲ درصد رشد میکند.
مس: با حساسیتی در حدود ۳.۵ درصد در رتبه بعدی قرار دارد.
طلا: کمترین تاثیرپذیری مستقیم را داشته و نرخ افزایش هزینههای آن بین ۱.۹ تا ۲ درصد برآورد میشود.
پیشبینی میشود اگر میانگین قیمت نفت به ۱۰۰ دلار برسد، هزینههای جهانی استخراج سنگ آهن تا ۲۰ درصد، مس ۱۶ درصد و طلا ۹ درصد جهش یابد.
فراتر از مصرف مستقیم: نفوذ پنهان تورم انرژی
تحلیلگران هشدار میدهند که تمرکز تنها بر مصرف مستقیم سوخت، باعث دستکم گرفتن تاثیر واقعی بحران میشود. اگرچه سهم مستقیم سوخت دیزل در هزینههای عملیاتی سایتهای معدنی نسبت به دو دهه پیش کاهش یافته و به حدود ۵ درصد رسیده است، اما انرژی به صورت پنهان و زنجیرهای بر موارد زیر اثر میگذارد:
افزایش قیمت برق و مواد مصرفی.
بالا رفتن هزینههای لجستیک و تجهیزات.
فشار بر دستمزدهای نیروی کار به دلیل تورم عمومی.
تداوم این شوکها میتواند منحنی هزینههای کل صنعت را جابجا کرده و توان رقابتی معادن را در سطح جهان دگرگون سازد.
تفاوتهای منطقهای و استراتژیهای تابآوری
میزان آسیبپذیری معادن در برابر قیمت سوخت در نقاط مختلف جهان یکسان نیست. معادن مستقر در آفریقا و قاره آمریکا به دلیل دسترسی بهتر به منابع انرژی محلی، نسبت به معادن اروپا و آسیا حساسیت کمتری به نوسانات جهانی نشان میدهند.
با این حال، کل صنعت معدن با سرمایهگذاری بر بهرهوری سوخت، برقرسانی پایدار و تولید برق اختصاصی (تجدیدپذیر) در حال کاهش وابستگی خود به نفت است. همچنین قراردادهای بلندمدت تامین انرژی و ابزارهای پوشش ریسک مالی، اثرات این نوسانات را در برخی پروژهها تعدیل کرده است.
بحران در زنجیره تامین مواد جانبی
جنگ و تنش در خاورمیانه لایههای جدیدی از عدم قطعیت را فراتر از قیمت سوخت ایجاد کرده است:
اسید سولفوریک: افزایش قیمت جهانی گوگرد، هزینههای فرآوری مس را به شدت بالا میبرد.
مواد منفجره: حدود یکپنجم صادرات جهانی آمونیاک (ماده پایه تولید مواد منفجره معدنی) از تنگه هرمز عبور میکند که در معرض تهدید است.
بازار روی: اختلال در زنجیره تامین ایران و روسیه، تامین حدود ۱۵ درصد از خوراک صنعت روی چین را با چالش مواجه کرده است.
نتیجهگیری:
شواهد تاریخی نشان میدهند که شوکهای مداوم انرژی به تدریج در تمام اجزای زنجیره ارزش معدن نفوذ میکنند. این وضعیت، لزوم برنامهریزی استراتژیک برای گذار از سوختهای فسیلی و مقاومسازی زنجیره تامین را برای بقا در فضای رقابتی جدید دوچندان کرده است.
