وضعیت شکننده معادن خراسان رضوی
معدن۲۴: مسئول کارگروه صنعت، معدن و رشد تولید اندیشکده حکمرانی و قانونگذاری خراسان رضوی با تشریح وضعیت صنایع معدنی استان، از هفت چالش بنیادین در حوزه معدنکاری نام برد و گفت: نبود سیاستگذاری مستقل، بحران ماشینآلات، نگاه بودجهای ضعیف و فقدان زیرساختهای علمی و فناورانه، معادن خراسان رضوی را با وجود ظرفیتهای گسترده، در وضعیت شکنندهای قرار داده است.
امیرعلی وطندوست در نشست «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» با موضوع «چالشها و فرصتهای پیشروی صنایع معدنی خراسان رضوی و افق پسا جنگ»، اظهار کرد: برای تحلیل وضعیت معادن استان باید ابتدا واقعیتهای موجود پیش از جنگ را بپذیریم و سپس بررسی کنیم که جنگ چه چالشهایی را تشدید کرده و باید چه سیاستهایی در ادامه دنبال شود.
وی با اشاره به وجود هفت چالش بنیادین در حوزه معدنکاری استان، اظهار کرد: جایگاه نامشخص استان در سیاستگذاریهای کلان، خلاء علمی و فناوری، نگاه بودجهای ضعیف، مالکیت خصولتی، بحران ماشینآلات، مدیریت جزیرهای و ضعف زیرساختها، زنجیرهای از مشکلات را ایجاد کرده که دست و پای فعالیت معدنی در خراسان رضوی را بسته است.
وطندوست با اشاره به وضعیت حقوق دولتی معادن در کشور اظهار کرد: از سال ۱۳۹۸ حقوق دولتی معادن با شیب تندی افزایش یافت و از حدود ۳۰ همت به بیش از ۵۵ همت رسید، اما این ارقام همچنان نسبت به ظرفیتهای واقعی معدن ناچیز است و حتی در سالهای اخیر نیز بهطور کامل محقق نشده است.
وی افزود: با وجود آنکه بسیاری از صنایع پردرآمد مانند فولاد، کابلسازی، خودروسازی و ساختمانسازی وابسته به معدن هستند، اما بخش معدن عملاً در گروگان صنایع پاییندستی قرار گرفته و اجازه سیاستگذاری مستقل ندارد.
این پژوهشگر مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ادامه داد: سیاستهای قیمتگذاری، محدودیتهای صادراتی و تمرکز صنایع پاییندستی در برخی استانها باعث شده معادن صرفاً به تأمینکننده مواد اولیه تبدیل شود و از ارزش افزوده واقعی خود محروم بماند.
وطندوست با انتقاد از نبود نگاه فناورانه در بخش معدن خاطرنشان کرد: طی دهههای گذشته، بهرغم تصویب قوانین متعدد، هیچ سیاست مؤثری برای توسعه فناوری و نوآوری در بخش معدن تدوین نشده و حتی در برنامه هفتم توسعه نیز جایگاه مشخصی برای فناوریهای معدنی تعریف نشده است.
وی افزود: معادن کوچک که عمدتاً خصوصی هستند، از حمایتهای لازم برخوردار نیستند و معادن متوسط نیز عمدتاً در اختیار ساختارهای خصولتی قرار دارند؛ موضوعی که مانع شکلگیری بخش خصوصی توانمند در حوزه معدن شده است.
مسئول کارگروه صنعت، معدن و رشد تولید اندیشکده حکمرانی و قانونگذاری خراسان رضوی بحران ماشینآلات را یکی از جدیترین مشکلات بخش معدن دانست و اظهار کرد: بخش عمده ماشینآلات معدنی کشور فرسوده هستند و بهرهوری لازم را ندارند. نبود دسترسی آسان به ماشینآلات جدید، شکلگیری نوعی انحصار و مافیا در واردات تجهیزات معدنی و مصرف بالای سوخت ماشینآلات فرسوده، بسیاری از معادن را به سمت تعطیلی یا نیمهتعطیلی سوق داده است.
وطندوست گفت: بسیاری از معادن به دلیل همین مشکلات، تنها چند ماه در سال فعال هستند و توان حفظ چرخه کامل تولید را ندارند؛ مسئلهای که مستقیماً بر اشتغال و تولید اثر میگذارد.
وی با اشاره به جایگاه معدنی خراسان رضوی اظهار کرد: استان سهم قابلتوجهی در تأمین سنگآهن و فولاد کشور دارد، اما در عمل سهم چندانی از درآمدهای معدنی و حقوق دولتی دریافت نمیکند. در حالی که برخی استانها توانستهاند با چانهزنی سیاسی سهم خود را از حقوق دولتی معادن دریافت کنند، خراسان رضوی هنوز جایگاه مشخص و تثبیتشدهای در این حوزه ندارد.
این پژوهشگر مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی یکی دیگر از مشکلات جدی معادن استان را نبود متولی واحد سیاستگذاری دانست و افزود: تصمیمگیری در حوزه معدن میان وزارت صمت، استانداری، تشکلهای معدنی و نهادهای مختلف پراکنده است و همین مدیریت جزیرهای مانع تدوین راهبرد بلندمدت برای توسعه معدن شده است.
وی افزود: بسیاری از تشکلهای معدنی نیز نگاه بخشی دارند و صرفاً منافع حوزه تخصصی خود را دنبال میکنند؛ به همین دلیل سیاست جامع و یکپارچهای برای توسعه معدن در استان شکل نگرفته است.
وطندوست با اشاره به شرایط پسا جنگ تأکید کرد: خراسان رضوی در جریان جنگ اخیر یکی از امنترین استانهای کشور بود و این مزیت میتواند زمینه تمرکز صنایع تبدیلی و توسعه فعالیتهای معدنی را در استان فراهم کند. قرار گرفتن استان بر روی پهنههای معدنی مشترک با افغانستان و آسیای مرکزی و همچنین قرار داشتن در مسیر کریدورهای منطقهای، فرصت مهمی برای تبدیل خراسان رضوی به هاب معدنی شرق کشور ایجاد کرده است.
مسئول کارگروه صنعت، معدن و رشد تولید اندیشکده حکمرانی و قانونگذاری خراسان رضوی تصریح کرد: تحقق این هدف نیازمند رویکردی متمرکز، آیندهنگر و مبتنی بر سرمایهگذاری در صنایع تبدیلی و زیرساختهای معدنی است.
وی در ادامه با اشاره به ضعف زیرساختهای علمی استان در حوزه معادن، اظهار کرد: با وجود ظرفیتهای گسترده معدنی، خراسان رضوی هنوز فاقد رشتههای تخصصی معدنی در دانشگاههای خود است و حتی رشته نقشهبرداری نیز بهتازگی وارد برخی مراکز آموزشی شده است.
وطندوست اظهار کرد: این مسئله نشان میدهد که استان در حوزه تربیت نیروی متخصص و توسعه زیرساختهای علمی مرتبط با معدن، همچنان با عقبماندگی جدی مواجه است.