آیا پاکستان میتواند جای امارات را بگیرد؟
معدن ۲۴:با تشدید تحولات منطقهای و تغییر مسیرهای تجاری، نگاهها بیش از گذشته به نقش پاکستان در تسهیل لجستیک و تجارت ایران معطوف شده است. مقالهای از رویترز به بررسی ظرفیتهای پاکستان در ایجاد مسیرهای جدید حملونقل و تسهیل مبادلات ایران پرداخته؛ موضوعی که میتواند معادلات سنتی تجارت منطقه، بهویژه نقش امارات، را تحت تأثیر قرار دهد.
در ادامه، نگاهی داریم به گزارش بلومبرگ درباره نقش روبهرشد پاکستان در لجستیک ایران.
اسلامآباد – پاکستان، فراتر از درگیری جاری میان آمریکا و ایران، ارائه مشوقهای قابلتوجه به شرکتهای خارجی حملونقل بار برای جابهجایی کالا میان ایران و کشورهای ثالث را آغاز کرده است؛ اقدامی که در راستای بازتعریف جایگاه این کشور بهعنوان یک هاب منطقهای تجارت صورت میگیرد و بخشی از آن بر مزیت نزدیکی جغرافیایی پاکستان به دومین کشور پرجمعیت خاورمیانه، یعنی ایران، استوار است.
پاکستان اواخر ماه گذشته دستوری صادر کرد که به شرکتهای خارجی حمل بار اجازه میدهد کالاها را از طریق خاک این کشور به نقاط مشخصی در ایران منتقل کنند. این دستور شامل شش مسیر ترانزیتی است که سه بندر اصلی پاکستان – بندر کراچی، بندر قاسم و بندر گوادر – را به دو گذرگاه مرزی با ایران در استان بلوچستان پاکستان متصل میکند.
جنید انور چودری، وزیر امور دریایی پاکستان، روز دوشنبه از کاهش چشمگیر تعرفهها در بندر گوادر خبر داد؛ اقدامی که با هدف جذب شرکتهای بینالمللی حملونقل کالا انجام شده است. او در بیانیهای اعلام کرد: «هزینه پهلوگیری کشتیهای کانتینری ۲۵ درصد کاهش یافته، هزینههای بندری برای کانتینرهای ترانشیپ بینالمللی ۴۰ درصد کاهش پیدا کرده و همچنین امکان یک ماه انبارداری رایگان برای محمولههای عمومی فراهم شده است.»
این تحولات در حالی رخ میدهد که اسلامآباد همزمان در تلاش برای میانجیگری میان آمریکا و ایران جهت پایان دادن به جنگ میان دو کشور است. ایران در آخر هفته گذشته، از طریق پاکستان، پیشنهادی برای پایان جنگ به واشنگتن ارسال کرد؛ پیشنهادی که به گفته دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، «کاملاً غیرقابلقبول» بوده است.
یک مقام پاکستانی که نخواست نامش فاش شود، به Nikkei Asia گفت بنادر پاکستان، بهویژه گوادر، آماده تسهیل بارگیری و تخلیه کالاهای مرتبط با تجارت ایران هستند. او افزود: «ظرفیت لازم در بنادر پاکستان برای مدیریت محمولههای ترانزیتی ایران وجود دارد و این میتواند درآمد قابلتوجهی برای کشور ایجاد کند.»
یکی دیگر از مقامات پاکستانی اعلام کرد که این سازوکار مشابه چارچوب دیرینه ترانزیت تجاری افغانستان است؛ مدلی که پس از درگیریهای مرزی میان پاکستان و افغانستان در اکتبر گذشته کنار گذاشته شد.
کارشناسان معتقدند پاکستان میتواند از موقعیت جغرافیایی خود برای بهرهبرداری از تجارت ترانزیتی با ایران استفاده کند. علی اسد، مشاور تجاری در کراچی، به Nikkei Asia گفت: «پاکستان از طریق سیستم TIR میتواند نهتنها ترانزیت کالا به ایران، بلکه انتقال آن به ترکیه، اروپا، روسیه و آسیای مرکزی را نیز تسهیل کند.» TIR (کنوانسیون حملونقل بینالمللی جادهای) توافقی جهانی است که امکان عبور کامیونهای حامل کالا میان کشورها را با تشریفات سادهتر گمرکی فراهم میکند.
اسد افزود: «اعطای مجوز ترانزیت از سوی پاکستان اکنون اهمیت بیشتری یافته، زیرا مرز پاکستان و افغانستان همچنان بسته است و این موضوع مسیر سنتی زمینی پاکستان به آسیای مرکزی را مختل کرده است.»
در عین حال، شرکتهای جهانی حملونقل ممکن است بنادر ایران را برای تجارت مفید بدانند، اما شرکتهای کشتیرانی، بیمهگران و بانکها احتمالاً حتی پس از پایان درگیریهای کنونی نیز در تعامل مستقیم با ایران محتاط باقی خواهند ماند؛ موضوعی که به ریسکهای تطبیق با تحریمها و نگرانیهای reputational (اعتباری) بازمیگردد. این موضوع را مقامات پاکستانی در گفتوگو با Nikkei Asia مطرح کردهاند.
اکرامالحق، مدیر یک شرکت مشاوره حقوقی و مالیاتی در لاهور، معتقد است که درآمد حاصل از عوارض ترانزیت، انبارداری، حملونقل جادهای، پالایش، خدمات صادرات مجدد و ایجاد مناطق صنعتی مرزی میتواند در بلندمدت میلیاردها دلار درآمد برای پاکستان ایجاد کند. او گفت: «پاکستان باید مدل اقتصادی فعلی که مبتنی بر استخراج منابع و مالیاتهای سنگین است را با یک مدل تسهیلگر جایگزین کند. تعرفههای سنگین گمرکی، مقررات سلیقهای و نهادهای رانتی، رقابتپذیری ترانزیتی کشور را از بین بردهاند.»
کارشناسان همچنین بر این باورند که استفاده از بنادر پاکستان میتواند برای ایران به مسیری ارزانتر و سریعتر نسبت به مسیرهای فعلی از طریق ترکیه و منطقه قفقاز تبدیل شود. به گفته اسد، «این موضوع فرصتی برای پاکستان فراهم میکند تا خود را بهعنوان یک کریدور اصلی شرقی ترانزیت ایران مطرح کرده و بخشی از جریانهای تجاری منطقهای را که اکنون از ترکیه، گرجستان و روسیه عبور میکنند، جذب کند.»
با این حال، یکی از نگرانیهای اصلی برای برنامههای ترانزیتی پاکستان، تحریمهای آمریکا علیه ایران است؛ تحریمهایی که بهطور مستمر بخش نفت، نهادهای مرتبط با نظامی و بخشهایی از سیستم بانکی ایران را هدف قرار دادهاند.