تغییر صحنه فولاد جهان: در نبود ایران چه می گذرد؟
معدن۲۴: گزارشهای اخیر انجمن جهانی فولاد نشاندهنده شوک بیسابقهای به صنعت فولاد خاورمیانه است؛ بهطوریکه تولید فولاد خام در این منطقه طی آوریل ۲۰۲۶ با افت شدید ۲۷.۶ درصدی مواجه شده که شکافی عمیق را نسبت به میانگین کاهش ۲ درصدی جهانی نشان میدهد. این وضعیت که بیش از هر چیز ریشه در تنشهای ژئوپلیتیک و اختلال در زنجیره تأمین انرژی دارد، جایگاه صادرکنندگان بزرگ منطقه را با چالشی جدی مواجه کرده است. در این میان، ایران بهدلیل آسیبدیدگی واحدهای استراتژیکی همچون فولاد مبارکه و فولاد خوزستان در جریان درگیریهای اخیر، با تغییر وضعیتی معنادار، از یک صادرکننده کلیدی محصولات میانی به واردکننده تبدیل شده است؛ تغییری که علاوه بر توقف فیزیکی تولید، با ایجاد بار روانی منفی، تراز تجاری و موقعیت بینالمللی فولاد کشور را تحتتأثیر قرار داده است.
خروج موقت ایران از بازارهای صادراتی، فضا را برای پیشروی رقبایی نظیر چین، هند و ترکیه فراهم کرده است تا با تکیه بر ظرفیت مازاد و سهولت حملونقل، سهم ایران را در بازارهای هدف تصاحب کنند. هرچند این کاهش عرضه منجر به صعود قیمت جهانی محصولات فولادی شده، اما تحلیلگران این گرانی را بیش از آنکه ناشی از کمبود واقعی بدانند، حاصل بهرهبرداری تبلیغاتی تولیدکنندگان جهانی برای تثبیت جایگاه خود میدانند. در پاسخ به این فشارها، ایران راهبردهای جدیدی را برای تأمین نیاز داخلی اتخاذ کرده که فعالسازی مسیرهای تجاری جایگزین از طریق بنادر پاکستان و واردات زمینی از روسیه و قزاقستان از جمله این اقدامات برای مقابله با محدودیتهای بندری در جنوب است.
با وجود این چالشهای فشرده، کارشناسان معتقدند به دلیل بقای زیرساختهای اصلی و دسترسی ایران به ذخایر غنی سنگآهن و زنجیره کامل تولید، وضعیت فعلی تنها یک «وقفه عملیاتی» تلقی میشود و پتانسیل بازگشت به مدار تولید همچنان پابرجاست. بر اساس ارزیابیهای اتاق بازرگانی، این اختلالات ماهیت دائمی ندارند و ایران میتواند با بازسازی سریع واحدهای آسیبدیده و تثبیت مسیرهای تجاری، بار دیگر موقعیت خود را در فرآیند بازآرایی بازار جهانی فولاد تثبیت کند؛ هرچند با پسگیری سهم بازارهای از دسترفته در محیط رقابتی جدید، نیازمند رویکردی هوشمندانهتر و دیپلماسی اقتصادی فعالتر خواهد بود.