فولاد در بنبست نظارت
معدن۲۴: تحلیل تحولات اخیر بازار فولاد نشان میدهد که پدیده نامنظمی عرضه و دشواری دسترسی به مواد اولیه، بیش از آنکه حاصل کمبود واقعی در خطوط تولید باشد، ریشه در ضعف نظارت بر زنجیره توزیع و نفوذ رفتارهای سوداگرانه دارد. در حالی که بخش بزرگی از ظرفیت تولید کشور همچنان فعال است، ورود سرمایههای غیرتولیدی به این حوزه باعث شده تا رقابتهای قیمتی در بورس کالا لزوماً به تامین نیاز تولیدکنندگان واقعی منجر نشود. این وضعیت به ویژه در حلقههای ابتدایی و میانی زنجیره، جایی که مواد اولیه و کالاهای واسطهای معامله میشوند، شدت بیشتری دارد و واسطهها با بهرهگیری از فضای روانی ناشی از تحولات سیاسی و انتظارات تورمی، مسیر حرکت کالا از کارخانه تا مصرفکننده نهایی را مختل کردهاند.
یکی از پیامدهای این ناهماهنگی، ایجاد کمبودهای مصنوعی در بازار محصولات تخت است که مستقیماً صنایع استراتژیک مانند خودروسازی و لوازم خانگی را تحت فشار قرار میدهد. با وجود گزارشهایی مبنی بر وجود حجم قابل توجهی از ورق گرم و سایر محصولات در انبارها، عدم شناسایی دقیق محل نگهداری این کالاها توسط نهادهای نظارتی، شائبه احتکار و سفتهبازی را تقویت کرده است. از سوی دیگر، پیوند زدن جهش قیمت مسکن به نوسانات بازار فولاد، در بسیاری از موارد یک آدرس غلط به شمار میرود؛ چرا که سهم فولاد در هزینههای ساختوساز بسیار محدود است و رشد قیمتها در بازار مسکن بیشتر متاثر از تلاطمهای اقتصادی و روانی است تا واقعیتهای تولیدی در صنعت فولاد.
شکاف قیمتی میان بورس کالا و بازار آزاد در محصولاتی نظیر شمش و محصولات تخت، انگیزه واسطهگری را دوچندان کرده است. در این میان، صنایع پاییندستی به دلیل افزایش هزینه تامین مواد اولیه، بیشترین آسیب را متحمل میشوند و در نهایت این فشار مالی به سبد خرید خانوارها در قالب گرانی خودرو و کالاهای اساسی منتقل میشود. تجربه سالهای گذشته تایید میکند که بدون بازگشت به سازوکارهای نظارتی دقیق، نظیر محدود کردن حق خرید به واحدهای تولیدی مرتبط و رصد مستمر موجودی انبارها، رانت و رقابتهای غیرسازنده در زنجیره فولاد تداوم خواهد یافت. راهکار عبور از این بنبست، نه در تغییر زمانبندی عرضهها، بلکه در افزایش شفافیت و هدایت مستقیم منابع به سمت مصرفکنندگان واقعی زنجیره تولید نهفته است.