مس ایران در آزمون بازار جهانی
معدن۲۴: ایران با بیش از ۶۶ میلیون تن ذخایر مس و سهم ۶.۸ درصدی از ذخایر جهان، در جایگاهی قرار دارد که میتواند از رشد فزاینده بازار جهانی مس بهره بگیرد. افزایش تقاضا از سوی خودروهای برقی، شبکههای برق، انرژیهای پاک، مراکز داده و فناوریهای نوین، در کنار پیشبینی کمبود عرضه در سالهای آینده، اهمیت توسعه این صنعت را دوچندان کرده است. با این حال، کاهش عیار ذخایر، دسترسی محدود به ماشینآلات بهروز، افزایش هزینههای استخراج و ضرورت بهرهگیری از فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، از مهمترین چالشهای پیشروی توسعه صنعت مس به شمار میرود. در این میان، حرکت هدفمند در زنجیره ارزش و تبدیل ذخایر بالقوه به تولید اقتصادی، میتواند مسیر ایران برای دستیابی به جایگاه واقعی خود در بازار جهانی مس را هموار کند.
فعال صنعت مس در گفتگو با معدن۲۴، اظهار داشت: رشد تقاضای جهانی مس، تحت تأثیر عواملی مانند توسعه خودروهای الکتریکی، انرژیهای تجدیدپذیر ادامه دارد و برآوردهای افزایش مصرف تا سال ۲۰۳۰، رشد حدود ۲۰ تا ۲۵ درصدی را نشان میدهد.
کوروش شعبانی درباره اثر کاهش تولید مس در کشورهایی مانند شیلی بر بازار جهانی بیان کرد: در حال حاضر نیز بازارهای lme در بعضی دورهها با کسری کاتد مواجه میشود. از طرف دیگر، عواملی مانند تعطیلی معادن، بهعنوان مثال در شیلی، که گاهی به دلایل کارگری، زیستمحیطی یا مسائل مشابه اتفاق میافتد، بر بازار تأثیر میگذارد. این عوامل نشان میدهد که بازار تشنه کاتد است و این نیاز در آینده بیشتر خواهد شد. بنابراین باید برای بازاری که در آیندهای نهچندان دور شکل میگیرد، برنامهریزی کنیم تا میزان تولید در کشور متناسب با میزان ذخایر موجود باشد.
او افزود: نکته اساسی دیگری که باید به آن توجه کرد کاهش عیار ذخایر در کشورهای مختلف دنیاست. کاهش عیار ذخایر موضوع بسیار مهمی است. ذخایر پرعیار و احتمالاً سطحی دنیا طی سالیان سال مورد استفاده قرار گرفتهاند و این ذخایر در حال کاهش هستند. این مسئله بهصورت طبیعی میزان ذخایر و حجم فلز محتوا را کاهش میدهد و به تبع آن، بر میزان تولید و کاهش تولید نیز تأثیر خواهد گذاشت.
فناوریهای نوین؛ جزو لاینفک فعالیتهای صنعتی و معدنی
فعال صنعت مس بیان کرد: بحث فناوریهای نوین هم موضوعی است که به هر شکل، جزو لاینفک فعالیتهای صنعتی و معدنی آینده است؛ حتی باید گفت آیندهای که از همین الان شروع شده است. هر فرآیند و هر برنامهریزی که بتواند هزینهها را کاهش دهد و از هزینه تولید مواد اولیه معدنی کم کند، باید مورد استفاده قرار گیرد. هزینههای ماشینآلات، سوخت و نیروی انسانی به شکلی پروژهها را تحت تأثیر قرار میدهد که حتی در بعضی موارد ممکن است یک پروژه اقتصادی نباشد. بنابراین استفاده از فناوریهای نوین، از جمله هوش مصنوعی، جزو لاینفک فعالیتهای امروز و آینده است. در بحث استخراج و استحصال نیز باید برای استفاده از این فناوریها برنامهریزی کنیم. کار در این زمینه شروع شده و بعضی مجموعهها مراحل اولیه کاربرد هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و فناوریهای مشابه را در صنعت معدنی، از جمله در بخش استخراج، برنامهریزی کردهاند. برای اینکه صنعت مس بتواند با سایر نقاط جهان رقابت کند، باید استفاده از این فرآیندها و فناوریها در برنامهها در اولویت قرار گیرد. حتی میتوان پیشنهاد کرد که یک معاونت یا سازمان برای هوش مصنوعی و کاربرد آن در معدن و صنایع معدنی ایجاد شود؛ به نظر میرسد باید چنین ساختاری احداث کنیم.
استخراج؛ گلوگاه توسعه مس
شعبانی درباره گلوگاههای اصلی توسعه این بخش به بحث استخراج اشاره داشت و افزود: به دلایل مختلف، از جمله تحریمها یا بالا بودن بسیار زیاد هزینهها، دسترسی مناسبی به ماشینآلات روز نداریم و همین موضوع ما را عقب انداخته است. در نتیجه، تولیدات معدنی و تولید مواد اولیه ما پرهزینه میشود؛ در حالی که بخش عمدهای از هزینه تولید در همین بخش قرار دارد. بنابراین باید برای این موضوع برنامهریزی دقیق انجام شود؛ از واردات ماشینآلات گرفته تا راهکارهایی که هزینه تمامشده ماشینآلات را برای ما به حداقل برساند تا بتوانیم از آنها استفاده کنیم. یک توصیه دیگر این است که استفاده از ماشینآلات استخراجی برقی در دستور کار قرار بگیرد. در وزارتخانه باید برای این موضوع توصیهها و یک راهکار مشخص گذاشته شود تا بتوانیم هزینهها را تا آنجا که ممکن است کاهش دهیم و ماشینآلات استخراجی برقی را وارد کشور و وارد چرخه استخراج مواد معدنی کنیم.
توسعه زنجیره ارزش مس زیر ذره بین
او درباره حرکت به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر گفت: اینکه فکر شود حتماً باید کنسانترهای که تولید میکنیم تا بخش ذوب و پالایش و تولید کاتد ادامه پیدا کند، یک نسخه جامع و کامل نیست. در این مسیر به سرمایهگذاریهای بسیار بالا و استفاده از علوم روز نیاز داریم که در برخی بخشها مزیت لازم را نداریم. واقعیت این است که برای بعضی محصولات، تولید کنسانتره مس از نظر اقتصادی حتی میتواند از تولید کاتد اقتصادیتر باشد. برای بعضی موارد خاص، میتوان به سمت تولیدات هایتک و مواد آلیاژی از مس رفت که میتوانند قیمتهای بسیار بالا و ارزش افزوده بالایی داشته باشند. از طرف دیگر، مصرف انرژی و سوخت در بخش ذوب و پالایش هزینه بالایی دارد و مسائل زیستمحیطی نیز ایجاد میکند. اگر بخواهیم از کنسانتره به کاتد برسیم، این مسائل به هر حال اتفاق میافتد. تولید کاتد به اندازه مصرف داخل یا حتی حدود دو برابر مصرف داخل میتواند کافی باشد. ضرورتی ندارد فکر کنیم باید هر محصول معدنی را تا انتهای زنجیره تبدیل کنیم و مثلاً هر کنسانترهای را به کاتد تبدیل کنیم. این موضوع نیازمند برنامهریزی بیشتر است.
این فعال حوزه مس در پایان اظهار داشت: باید به این نکته توجه کرد که ایران روی کمربند فلززایی آلپ-هیمالیا قرار گرفته است. با توجه به ساختار زمینشناسی کشور، ممکن است ذخایر فلزی بزرگی، بهخصوص در حوزه مس، در کشور وجود داشته باشد که هنوز شناسایی و اکتشاف نشدهاند. این موارد ما را ترغیب میکند که برای صنعت مس برنامهریزی ویژه و مدیریت جامعی داشته باشیم تا با حداکثر استفاده از توان بخش خصوصی و دولتی به جایگاه واقعی در تولید جهانی مس برسیم.