لایههای پنهان چالشهای تجارت خارجی ایران
معدن ۲۴:اختلال در مسیرهای اصلی تجارت خارجی، ضرورت بازنگری در نقشه راه تجارت کشور را پررنگتر کرده است. وابستگی بالای تجارت خارجی ایران به اقتصاد دریایی، بهویژه تمرکز بخش عمده تجارت در جنوب، موجب شده اختلال در این مسیرها آسیبپذیری شبکه تجاری کشور را افزایش دهد. در این شرایط، استفاده از ظرفیت مرزهای زمینی و کشورهای همسایه میتواند بهعنوان یکی از مسیرهای جایگزین مورد توجه قرار گیرد.
با این حال، کندی فرآیندهای داخلی تجارت مانعی جدی برای استفاده از ظرفیت مرزهای زمینی است. صفهای طولانی کامیونها در مرزها در شرایطی ادامه دارد که انتظار میرود این مسیرها بخشی از بار تجارت دریایی را پوشش دهند. تداوم این وضعیت ضمن افزایش هزینههای تجارت، امکان جایگزینی سریع مسیرهای زمینی با مسیرهای دریایی را محدود میکند.
در کنار چالشهای لجستیکی، محدودیتهای بانکی و تحریمها نیز همچنان از موانع اصلی توسعه تجارت خارجی ایران هستند. نبود ارتباط بانکی پایدار با شبکه مالی جهان، حتی در تعامل با برخی کشورهای همسایه، مبادلات را دشوار کرده و ریسک همکاری با طرفهای ایرانی را برای برخی شرکتهای خارجی افزایش داده است. بنابراین توسعه تجارت به اصلاح همزمان زیرساختهای بانکی، گمرکی، حملونقلی و لجستیکی نیاز دارد.
ایران در سالهای اخیر با عضویت و همکاری در پیمانهایی مانند بریکس، سازمان همکاری شانگهای، اتحادیه اقتصادی اوراسیا، اکو و سازمان همکاری اسلامی تلاش کرده روابط اقتصادی خود را گسترش دهد. با این حال، صرف عضویت در این نهادها به افزایش تجارت منجر نمیشود و هر یک نیز ماهیت متفاوتی دارند. در این میان، اتحادیه اقتصادی اوراسیا به دلیل توافق تجارت آزاد با ایران، ظرفیت اقتصادی ملموستری برای توسعه مبادلات دارد.
در مجموع، تجارت خارجی کشور برای عبور از شرایط فعلی نیازمند تنوعبخشی به مسیرهای تجاری، استفاده مؤثرتر از ظرفیت کشورهای همسایه و تبدیل ظرفیت پیمانهای منطقهای به همکاریهای عملی است. تحقق این هدف نیز به رفع موانع بانکی، تسهیل فرآیندهای گمرکی و مرزی و تقویت زیرساختهای حملونقل وابسته است؛ موضوعی که میتواند آسیبپذیری تجارت خارجی ایران را در برابر اختلالات کاهش دهد.