قفل سرمایهگذاری بر مسیر توسعه معدن
معدن۲۴: توسعه معدن امروز بیش از هر زمان دیگری به سه عامل گره خورده است؛ سرمایه کافی، سیاستگذاری منسجم و حضور مؤثر بخشخصوصی. در شرایطی که تحریمها دسترسی به سرمایه خارجی را محدود کرده و تنگنای منابع بودجهای نیز امکان تأمین مالی گسترده از سوی دولت را کاهش داده، استفاده از ظرفیت سرمایههای داخلی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. با این حال، نبود یک راهبرد روشن برای توسعه معدن و ضعف در ایجاد امنیت و شفافیت سرمایهگذاری، همچنان مانعی در مسیر فعال شدن این ظرفیت به شمار میرود.
در چنین شرایطی، جذب سرمایه تنها با ارائه فرصتهای معدنی محقق نمیشود و نحوه ورود سرمایهگذاران نیز اهمیت دارد. امنیت سرمایه، شفافیت در واگذاریها، رعایت اهلیت و تخصص و ایجاد فضای رقابتی، از الزامات شکلگیری یک محیط مناسب برای سرمایهگذاری است. همچنین حضور تشکلهای تخصصی و فعالان واقعی تولید در فرآیند تصمیمسازی میتواند سیاستها را به مسائل اجرایی معدن نزدیکتر کند.
این چالش در اکتشاف ابعاد جدیتری پیدا میکند. بر اساس آمار مطرحشده، تاکنون حدود ۷ درصد مساحت کشور مورد اکتشاف معدنی قرار گرفته است؛ موضوعی که نشاندهنده ظرفیت قابل توجه برای توسعه فعالیتهای اکتشافی است. تحقق این ظرفیت به سرمایهگذاری در اکتشاف، تجهیز معادن و نوسازی ماشینآلات نیاز دارد و در شرایط محدودیت منابع دولتی، نقش سرمایههای خصوصی در این بخش پررنگتر میشود.
با این حال، توسعه معدن نباید به افزایش استخراج محدود بماند. بخش مهمی از ارزش اقتصادی معدن در مراحل فرآوری و صنایع پاییندستی شکل میگیرد و تبدیل مواد معدنی به محصولات با ارزش افزوده بالاتر میتواند درآمدزایی این بخش را افزایش دهد. توسعه این حلقهها همچنین میتواند به کاهش خامفروشی، ایجاد اشتغال و گسترش فعالیتهای صنعتی در مناطق معدنی کمک کند.
در کنار سرمایه، فناوری و بهرهوری نیز به بخش جداییناپذیر توسعه معدن تبدیل شدهاند. نوسازی تجهیزات، کاهش مصرف انرژی، رعایت الزامات زیستمحیطی و حرکت به سمت فناوریهای کممصرف، برای کاهش هزینه تولید و حفظ رقابتپذیری اهمیت دارد. از سوی دیگر، حمایتهای مالی و مشوقهای سرمایهگذاری زمانی میتوانند اثرگذار باشند که تخصیص منابع و فرصتها در فضایی شفاف و رقابتی انجام شود.
مجموع این عوامل نشان میدهد که فعال شدن ظرفیت معدن به یک تصمیم منفرد وابسته نیست و به هماهنگی میان سیاستگذاری، سرمایهگذاری، فناوری و زنجیره تولید نیاز دارد. در شرایطی که این بخش میتواند بخشی از ظرفیت درآمدزایی غیرنفتی کشور را فعال کند، تدوین راهبرد مشخص، تسهیل حضور سرمایهگذاران متخصص و استفاده از تجربه بخشخصوصی میتواند مسیر تبدیل ظرفیتهای معدنی به ارزش اقتصادی را هموارتر کند.