پایان عصر خام‌فروشی در معادن آفریقا/ چین میلیاردها دلار برای فرآوری مواد معدنی سرمایه‌گذاری می‌کند
معدن۲۴: موج تازه‌ای از سیاست‌های معدنی در آفریقا، الگوی سنتی صادرات مواد معدنی خام را هدف قرار داده است؛ زیمبابوه، گینه، نامیبیا، موزامبیک و غنا با محدود کردن صادرات مواد فرآوری‌نشده، شرکت‌های معدنی بین‌المللی را به سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های فرآوری داخلی سوق داده‌اند؛ تحولی که به‌ویژه شرکت‌های چینی را به بازیگران اصلی توسعه صنایع معدنی این قاره تبدیل کرده است.
کشورهای آفریقایی که برای دهه‌ها بر استخراج و صادرات مواد معدنی خام متکی بودند، اکنون در تلاش‌اند سهم بیشتری از ارزش افزوده منابع طبیعی خود را در داخل مرزهایشان حفظ کنند. این تغییر سیاستی، شرکت‌های خارجی را به ایجاد کارخانه‌های فرآوری و توسعه زنجیره ارزش مواد معدنی در کشورهای میزبان ملزم کرده و زمینه‌ساز تعهدات سرمایه‌گذاری چند میلیارد دلاری شده است.
در زیمبابوه، شرکت پراسپکت لیتیوم، زیرمجموعه شرکت چینی ژجیانگ هوایو کبالت، در ماه آوریل صادرات نخستین محموله‌های سولفات لیتیوم را از کارخانه ۴۰۰ میلیون دلاری خود در نزدیکی هراره آغاز کرد. این کارخانه با ظرفیت اسمی سالانه ۵۰ هزار تن، در حال حاضر با ۶۰ درصد ظرفیت فعالیت می‌کند و انتظار می‌رود سال آینده به ظرفیت کامل برسد. زیمبابوه همچنین قصد دارد از سال آینده صادرات کنسانتره خام اسپودومن و پتالیت را متوقف کند و به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر حرکت کند.
گینه نیز با هدف عبور از خام‌فروشی بوکسیت، اجرای پروژه‌های بزرگ پالایش آلومینا را در دستور کار قرار داده است. شرکت چینی چالکو و شرکت سرمایه‌گذاری استیت پاور در کنار کنسرسیوم وینینگ سنگاپور از جمله بازیگران پروژه‌های چند میلیارد دلاری این کشور هستند. دولت گینه درصدد است با توسعه ظرفیت پالایش داخلی، علاوه بر تولید آلومینا و حرکت به سمت تولید آلومینیوم، امکان استحصال محصولات جانبی ارزشمندی مانند گالیم را نیز فراهم کند.
در موزامبیک، گروه چینی جینان یوشیا حدود ۲۰۰ میلیون دلار برای احداث کارخانه فرآوری گرافیت با ظرفیت سالانه ۲۰۰ هزار تن سرمایه‌گذاری کرده است. نامیبیا نیز با هدف توسعه فرآوری و غنی‌سازی اورانیوم، به دنبال جذب سرمایه و فناوری چین است.
کارشناسان معتقدند این روند صرفاً به معنای انتقال بخشی از فعالیت‌های معدنی به داخل آفریقا نیست، بلکه نشانه‌ای از تغییر جایگاه راهبردی این قاره در زنجیره تأمین جهانی مواد معدنی و صنایع پیشرفته است. به اعتقاد آنان، تشدید رقابت اقتصادی چین و آمریکا و محدودیت‌های تجاری غرب، شرکت‌های چینی را به ایجاد پایگاه‌های تولیدی در کشورهای آفریقایی ترغیب کرده است.
با این حال، موفقیت سیاست‌های محدودکننده صادرات مواد خام به عواملی همچون ثبات مقررات، تأمین انرژی پایدار و ارزان، کیفیت مذاکرات دولت‌ها با سرمایه‌گذاران و تقویت نهادهای اقتصادی وابسته است. همچنین سخت‌گیرانه‌تر شدن قواعد مبدأ در آمریکا و اروپا می‌تواند استفاده از برخی تأسیسات آفریقایی برای دور زدن موانع تجاری غرب را دشوارتر کند.
در مجموع، کشورهای آفریقایی تلاش می‌کنند از موقعیت خود به‌عنوان تأمین‌کنندگان مواد اولیه خارج شوند و به بازیگران فعال‌تری در زنجیره ارزش جهانی تبدیل شوند؛ مسیری که در صورت تأمین زیرساخت‌ها و جذب سرمایه‌گذاری پایدار، می‌تواند معادلات صنایع معدنی و فلزی این قاره را دگرگون کند.